थंड हवा, कमी आर्द्रता आणि मर्यादित पर्जन्यामुळे कोरडे वातावरण
आरोग्य व हवेच्या गुणवत्तेवर परिणामाची शक्यता; मात्र सध्या चिंतेचे कारण नाही
महाराष्ट्रातील काही भागांत, विशेषतः पुण्यासह अनेक जिल्ह्यांमध्ये, सध्या कोरडा आणि थंड हिवाळा जाणवत आहे. भारतीय हवामान खात्याच्या जिल्हास्तरीय विश्लेषणानुसार कमी आर्द्रता आणि थंड हवेमुळे ही स्थिती निर्माण झाली आहे. डिसेंबर 2025 अखेरीस विविध हवामान निर्देशांकांमध्ये सौम्य ते मध्यम कोरडेपणाची नोंद झाली आहे. तज्ज्ञांच्या मते, या परिस्थितीचा तात्काळ शेती किंवा पाणीसाठ्यावर परिणाम होत नाही. मात्र, कोरडे वातावरण दीर्घकाळ टिकल्यास आरोग्य आणि हवेच्या गुणवत्तेवर परिणाम होऊ शकतो.
पुणे : पुण्यासह महाराष्ट्रातील काही भागांमध्ये कमी आर्द्रता, थंड हवामान आणि मर्यादित बाष्पीभवन यांमुळे कोरड्या हिवाळ्याची परिस्थिती निर्माण झाल्याचे भारतीय हवामान खात्याच्या (IMD) जिल्हास्तरीय अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे. डिसेंबर 2025 ला संपलेल्या कालावधीसाठीच्या Aridity Anomaly Index, Standardized Precipitation Index (SPI) आणि Standardized Precipitation Evapotranspiration Index (SPEI) नकाशांमध्ये पुणे, छत्रपती संभाजीनगर, सातारा, बीड आणि परभणी या जिल्ह्यांमध्ये कोरडेपणाची स्थिती दर्शविण्यात आली आहे.
18 ते 31 डिसेंबर 2025 या कालावधीतील आर्द्रता विसंगती निर्देशांक या भागांत आधीच ओलाव्याची कमतरता असल्याचे सूचित करतो. हा निर्देशांक वनस्पतींवरील पाण्याचा ताण मोजतो. मर्यादित पर्जन्यमान, ओलावा वाहतुकीचा अभाव आणि थंड हवामानात कमी बाष्पीभवन ही यामागील प्रमुख कारणे असल्याचे IMD च्या शास्त्रज्ञांनी स्पष्ट केले आहे. चांगल्या मान्सूननंतर जलाशयांतील साठा समाधानकारक असला तरी वातावरणातील कोरडेपणा जाणवत आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, थंड आणि कोरडी हवा श्वसनविकार वाढवू शकते तसेच प्रदूषक कण जमिनीच्या जवळ अडकून राहण्याची शक्यता वाढते. पुणे आणि आसपासच्या शहरी भागांमध्ये अलीकडील आठवड्यांत प्रदूषण पातळीत वाढ नोंदवण्यात आली आहे. IMD च्या जानेवारी 2026 च्या अंदाजानुसार हवामान सामान्यपेक्षा अधिक थंड राहण्याची शक्यता असून कोरडा हिवाळा पुढेही कायम राहू शकतो. यामुळे वृद्ध नागरिक आणि श्वसनाच्या आजारांनी त्रस्त व्यक्ती यांना अस्वस्थता जाणवू शकते.
सत्यबान बिशोई रत्न, ज्येष्ठ शास्त्रज्ञ आणि पुणे येथील IMD च्या क्लायमेट ॲप्लिकेशन्स व यूजर इंटरफेस विभागाचे प्रमुख यांनी सांगितले की, डिसेंबर महिना महाराष्ट्रात साधारणतः कोरडाच असतो. सौम्य ते मध्यम SPI कोरडेपणा हा पावसाच्या अनुपस्थितीचे प्रतिबिंब असून दुष्काळाचे संकेत मानता येत नाहीत. काही जिल्ह्यांमध्ये उन्हाचे दिवस आणि कोरडी हवा यामुळे जमिनीतील ओलावा कमी होत असल्याने SPEI निर्देशांक मध्यम ते मजबूत कोरडेपणा दर्शवतो.
त्यांच्या मते, सध्याच्या हवामान परिस्थितीचा पिकांवर, पिण्याच्या पाण्यावर किंवा जलाशयांवर लक्षणीय परिणाम होत नाही आणि तात्काळ चिंतेचे कारण नाही. मात्र, पुढील दोन महिने ही स्थिती कायम राहिल्यास सिंचनाची मागणी वाढू शकते, जमिनीतील आर्द्रता हळूहळू कमी होऊ शकते आणि भूजल स्त्रोतांवर ताण येऊ शकतो, विशेषतः पावसावर अवलंबून आणि पाण्याची कमतरता असलेल्या जिल्ह्यांमध्ये. येत्या आठवड्यांतील हवामानातील बदलांवर संभाव्य परिणाम अवलंबून असतील, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.
