२०२४-२५ मध्ये सर्वाधिक ६४ बिबट्यांचे रेस्क्यू
मानव-वन्यजीव संघर्ष वाढल्याने वनविभाग सतर्क
पुण्यातील जुन्नर वनविभागात बिबट्या बचाव मोहिमेने विक्रमी टप्पा गाठला आहे. २०२०-२१ ते २०२५-२६ या कालावधीत तब्बल २३८ बिबट्यांची सुटका करण्यात आली आहे. विशेष म्हणजे २०२४-२५ या वर्षातच ६४ बिबट्यांचे रेस्क्यू करण्यात आले, जो आतापर्यंतचा उच्चांक आहे. वाढत्या मानव-वन्यजीव संघर्षामुळे वन विभागावर मोठा ताण निर्माण झाला आहे. नागरिकांमध्ये भीतीचे वातावरण असतानाही बचाव पथके सतत कार्यरत आहेत.
पुणे : जुन्नर वनविभागात बिबट्या बचाव मोहिमेने अभूतपूर्व यश मिळवले असून २०२०-२१ ते २०२५-२६ या कालावधीत २३८ बिबट्यांची सुटका करण्यात आली आहे. त्यापैकी २०२४-२५ या वर्षातच ६४ बिबट्यांचे रेस्क्यू करण्यात आले, जो गेल्या पाच वर्षांतील सर्वोच्च आकडा ठरला आहे.
हा वनविभाग जुन्नर, आंबेगाव, शिरूर आणि खेड या तालुक्यांमध्ये पसरलेला असून मंचर, ओतूर, चाकण आणि घोडेगाव परिसरातही कार्यरत आहे. २०२० पासून शिरूर विभागात सर्वाधिक ७१ बचावकार्य करण्यात आले असून त्यानंतर ओतूर (५७) आणि मंचर (४४) या भागांचा क्रमांक लागतो.
बचाव मोहिमेत सहभागी असलेल्या एका अधिकाऱ्याने सांगितले की, गेल्या वर्षी बचाव मोहिमांची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढली. अनेक वेळा एकाच दिवशी विविध ठिकाणी कॉल येत होते. विहिरी, शेतजमीन आणि घराजवळ बिबट्यांचे वास्तव्य आढळून येत होते, ज्यामुळे बचावकार्य अधिक आव्हानात्मक बनले.
वन अधिकाऱ्यांच्या मते, अधिवास कमी होणे, शेतीचा विस्तार आणि सहज उपलब्ध होणारी शिकार यामुळे मानव-वन्यजीव संघर्ष वाढत आहे. विशेषतः उसाच्या शेतांमध्ये बिबट्यांना दाट आच्छादन मिळत असल्याने तेथे त्यांची उपस्थिती जास्त आढळते.
सहाय्यक वनसंरक्षक स्मिता राजहंस यांनी सांगितले की, २०२४-२५ मधील ६४ बचावकार्य हा उच्चांक असून तो वन्यजीव आणि प्रतिसाद यंत्रणेवरील वाढत्या ताणाचे द्योतक आहे. बचाव पथके २४ तास कार्यरत असून पिंजरे किंवा शांततादायक उपायांचा वापर करून बिबट्यांना सुरक्षितपणे पकडतात.
प्रत्येक मोहिमेदरम्यान गावकऱ्यांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण होते, त्यामुळे अचूक नियोजन आणि समन्वय अत्यावश्यक ठरतो. अनेक वेळा विहिरीत अडकलेल्या बिबट्यांना बाहेर काढण्यासाठी तासन्तास प्रयत्न करावे लागतात.
नारायणगाव परिसरातील रहिवासी दीपक उकिर्डे यांनी सांगितले की, दर महिन्याला बिबट्यांचे दर्शन होत असल्याने भीती कायम आहे. लहान मुले आणि जनावरे सतत धोक्यात असल्याची भावना नागरिकांमध्ये आहे.
वन विभागाने पाळत ठेवणे, बचाव पथकांची क्षमता वाढवणे आणि स्थानिकांशी समन्वय सुधारण्यावर भर दिला आहे. तसेच मोक्याच्या ठिकाणी बेस कॅम्प उभारून त्वरित प्रतिसाद देण्याची व्यवस्था केली आहे.
तज्ञांच्या मते, दीर्घकालीन उपायांसाठी अधिवास व्यवस्थापन, कचरा नियंत्रण आणि जनजागृती आवश्यक आहे. सध्या मात्र बचाव पथके सतत सतर्क राहून मानव आणि वन्यजीवांचे संरक्षण करण्यासाठी कार्यरत आहेत.
