साय्यद मुश्ताक अली ट्रॉफी फायनलला मुकावे लागल्याचा खुलासा
डेंग्यू-चिकनगुनिया सह-संसर्ग किती धोकादायक?
भारतीय क्रिकेटपटू युझवेंद्र चहलने डेंग्यू आणि चिकनगुनिया या दोन्ही डासजन्य आजारांनी ग्रस्त असल्याचा खुलासा केला आहे. या संसर्गामुळे त्याला साय्यद मुश्ताक अली ट्रॉफी फायनलला मुकावे लागले. चहलच्या प्रकृतीमुळे डासांमुळे होणाऱ्या आजारांचा खेळाडूंवर होणारा परिणाम पुन्हा समोर आला आहे. भारतात पावसाळा आणि त्यानंतर या आजारांचे प्रमाण वाढते. त्यामुळे खेळाडूंसह सर्वसामान्यांनीही अधिक काळजी घेण्याची गरज अधोरेखित झाली आहे.
मुंबई : भारतीय क्रिकेट संघाचा गोलंदाज युझवेंद्र चहल याने सोशल मीडियावरून डेंग्यू आणि चिकनगुनिया या दोन्ही संसर्गांनी त्रस्त असल्याचे सांगितले. या आजारांनी त्याच्या आरोग्यावर मोठा परिणाम केला असून, त्यामुळे त्याला साय्यद मुश्ताक अली ट्रॉफीचा अंतिम सामना खेळता आला नाही. मैदानी खेळ, सातत्याने प्रवास आणि डासांचे प्रमाण जास्त असलेले वातावरण यामुळे अशा संसर्गाचा धोका वाढतो, हे या घटनेतून स्पष्ट झाले आहे.
डेंग्यू हा एडिस इजिप्ती या संक्रमित मादी डासांच्या चाव्यामुळे पसरणारा विषाणूजन्य आजार आहे. हा डास प्रामुख्याने दिवसा चावतो. डेंग्यूची लक्षणे म्हणजे तीव्र ताप, डोकेदुखी, डोळ्यांच्या मागे वेदना, स्नायू व सांधेदुखी, मळमळ, उलट्या आणि पुरळ. गंभीर प्रकरणांमध्ये अवयवांचे नुकसान होऊ शकते आणि प्रसंगी हा आजार प्राणघातक ठरू शकतो.
डेंग्यूचा प्रसार तेव्हा होतो जेव्हा एडिस डास आधीच संक्रमित व्यक्तीला चावतो आणि नंतर दुसऱ्या व्यक्तीला चावतो. एकदा डास संक्रमित झाला की तो आयुष्यभर विषाणू पसरवू शकतो. गर्दीच्या, अस्वच्छ भागात तसेच भांडी, कूलर, टायर आणि पाण्याचे साठे असलेल्या ठिकाणी धोका अधिक असतो. पूर्वी डेंग्यू झालेल्या व्यक्तींना वेगळ्या स्ट्रेनचा संसर्ग झाल्यास गंभीर डेंग्यूचा धोका अधिक असतो.
चिकनगुनिया हाही त्याच एडिस डासांमुळे पसरणारा विषाणूजन्य आजार आहे. यामध्ये अचानक तीव्र ताप आणि अत्यंत वेदनादायक सांधेदुखी ही प्रमुख लक्षणे असतात. हात, मनगट, घोटे आणि पायांवर याचा अधिक परिणाम दिसतो. अनेक रुग्ण तापातून लवकर बरे होतात, मात्र सांधेदुखी आठवडे, महिने किंवा वर्षानुवर्षेही टिकू शकते.
अभ्यासानुसार, 30 ते 70 टक्के संक्रमित रुग्णांमध्ये दीर्घकाळ सांधेदुखी जाणवते, तर आठपैकी एक व्यक्ती संसर्गानंतर तीन वर्षांपर्यंत वेदना सहन करते. चहलसारख्या खेळाडूंना ही समस्या प्रशिक्षण, गोलंदाजी आणि क्षेत्ररक्षणात अडथळा ठरू शकते. त्यामुळे वैद्यकीय देखरेख, फिजिओथेरपी आणि हळूहळू खेळात पुनरागमन महत्त्वाचे ठरते.
डेंग्यू आणि चिकनगुनिया एकाच डासांमुळे पसरण्यामुळे दोन्हींचा सह-संसर्ग होण्याची शक्यता असते. अशा रुग्णांमध्ये उच्च ताप, तीव्र अंगदुखी, पुरळ आणि प्रचंड थकवा जाणवतो, ज्यामुळे बरे होण्याची प्रक्रिया अधिक संथ होते. तीव्र पोटदुखी, सतत उलट्या, रक्तस्राव, श्वास घेण्यास त्रास अशी लक्षणे आढळल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घेणे आवश्यक आहे.
डेंग्यूमधून बरे होण्यासाठी साधारणतः एक ते दोन आठवडे लागतात, तर चिकनगुनियामध्ये सांधेदुखीवर दीर्घकालीन उपचार करावे लागतात. विश्रांती, पुरेसे द्रव सेवन, फिजिओथेरपी आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याने औषधे घेणे महत्त्वाचे आहे.
डासांपासून बचाव हाच सर्वात प्रभावी उपाय आहे. सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी मच्छर प्रतिबंधक वापरणे, घरात जाळ्या लावणे आणि पाणी साचू न देणे या सवयी डेंग्यू व चिकनगुनियाचा धोका कमी करू शकतात. भारतासारख्या उष्णकटिबंधीय देशांमध्ये या साध्या उपायांनी खेळाडूंसह कुटुंबे, मुले आणि ज्येष्ठ नागरिकांचे संरक्षण होऊ शकते.
