ASI कडून ऐतिहासिक स्मारक अधिक सर्वसमावेशक करण्याचा प्रयत्न
श्रवणदोष असलेल्या अभ्यागतांसाठी डिजिटल सुविधांचा विस्तार
पुण्यातील ऐतिहासिक शनिवारवाडा येथे भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षणाने (ASI) ऑडिओ गाईडचा दुसरा टप्पा सुरू केला आहे. या टप्प्यात स्थान-विशिष्ट ऐतिहासिक कथनासोबत भारतीय सांकेतिक भाषा (ISL) आधारित व्हिडिओ व्याख्या समाविष्ट करण्यात आली आहे. त्यामुळे श्रवणदोष असलेल्या अभ्यागतांसाठी स्मारक अधिक सुलभ झाले आहे. हा उपक्रम ASI च्या सर्वसमावेशक आणि डिजिटल प्रवेशयोग्यता धोरणाचा भाग आहे. तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून स्मारक पाहण्याचा अनुभव अधिक समृद्ध करण्याचा हा प्रयत्न मानला जात आहे.
पुणे : भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षणाने (ASI) शनिवारवाडा या ऐतिहासिक किल्ला संकुलात ऑडिओ गाईडचा टप्पा २ शनिवारी लाँच केला. नवीन टप्प्यामुळे संपूर्ण स्मारकात स्थान-विशिष्ट कथन उपलब्ध झाले असून भारतीय सांकेतिक भाषा (ISL) आधारित व्हिडिओ व्याख्या प्रथमच सादर करण्यात आली आहे.
ASI अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, हा दुसरा टप्पा ASI च्या मुंबई सर्कलच्या देखरेखीखाली विकसित करण्यात आला आहे. यामध्ये श्रवणदोष असलेल्या अभ्यागतांसाठी स्मारक अधिक प्रवेशयोग्य बनवण्यावर आणि ऐतिहासिक माहितीचे सुलभ सादरीकरण सुधारण्यावर भर देण्यात आला आहे.
हा ऑडिओ गाईड ASI आणि गुंजइंडिया यांच्या सहकार्याचा भाग असून, देशभरातील संरक्षित स्मारकांवर बहुभाषिक आणि भू-चालित ऑडिओ मार्गदर्शक उपलब्ध करून देण्याचा उद्देश आहे.
ASI च्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, ISL चा समावेश हा अपंग व्यक्तींसाठी स्मारकांमधील प्रवेशयोग्यता वाढवण्याच्या संस्थेच्या व्यापक धोरणाशी सुसंगत आहे. “ASI आपल्या ताब्यातील सर्व स्मारकांमध्ये टप्प्याटप्प्याने प्रवेशयोग्य अर्थ लावण्याची सुविधा विकसित करत आहे, ज्यामध्ये बहिरे आणि ऐकू न शकणाऱ्या व्यक्तींसाठी विशेष व्यवस्था असेल,” असे त्यांनी स्पष्ट केले.
या उपक्रमांतर्गत ASI मुंबई मंडळ ३१ मार्चपर्यंत २५ अतिरिक्त संरक्षित स्मारकांवर ऑडिओ गाईड सुविधा सुरू करण्याची योजना आखत आहे. शनिवारवाड्याचे कर्मचारी तसेच ASI मुंबई सर्कल आणि पुणे सब सर्कलचे अधिकारी या प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीत सक्रिय सहभागी होते.
ऑडिओ गाईडचा मुख्य उद्देश अभ्यागतांना स्मारकाच्या विविध भागांमधून जाताना संरचित ऐतिहासिक माहिती उपलब्ध करून देणे हा आहे. हा उपक्रम अभिजित आंबेकर, अधीक्षक पुरातत्वशास्त्रज्ञ, ASI मुंबई सर्कल यांच्या मार्गदर्शनाखाली राबवण्यात आला.
या प्रणालीत बारकोड स्कॅनरचा वापर करण्यात आला असून, अभ्यागत स्मारकातील विविध ठिकाणी लावलेले कोड स्कॅन करून स्थान-विशिष्ट माहिती मिळवू शकतात. या प्रणालीद्वारे ऐतिहासिक आणि वास्तूशास्त्रीय तपशील उपलब्ध होतात, ज्यामुळे स्वयं-मार्गदर्शित भ्रमंती शक्य होते.
सध्या ही ऑडिओ गाईड सुविधा तीन भाषांमध्ये उपलब्ध आहे. ऑडिओ कथनासोबतच सांकेतिक भाषेचे समर्थन समाविष्ट करण्यात आले असून, त्यामुळे श्रवणदोष असलेल्या अभ्यागतांचा अनुभव अधिक समृद्ध होणार आहे.
