रोख नाकारले, कार्ड चालले नाही; UPI शिवाय पर्यायच नाही
डिजिटल इंडिया प्रवाशांसाठी ठरत आहे नवे आव्हान
हा प्रकार घोटाळ्याचा नव्हता, भाषेचा नव्हता किंवा पैशांची कमतरताही नव्हती, तर तो एका QR कोडभोवती फिरणारा अनुभव होता. चौथ्यांदा भारत दौऱ्यावर आलेल्या एका अमेरिकन प्रवाशाला दक्षिण भारतातील पर्यटनस्थळी डिजिटल पेमेंटशिवाय पर्यायच नसल्याचा अनुभव आला. रोख आणि कार्ड नाकारले गेले, तर UPI स्कॅन सतत अयशस्वी ठरत राहिले. या अडचणींमुळे साधी तिकिटे खरेदी करणेही त्रासदायक बनले. अखेर या अनुभवाने भारतातील वेगाने बदललेल्या डिजिटल व्यवस्थेचे वास्तव समोर आणले.
पुणे : हा प्रकार घोटाळा नव्हता, भाषेचा प्रश्न नव्हता आणि पैशांची कमतरताही नव्हती. ही कथा आहे एका QR कोडची, जो सहज उपलब्ध नव्हता. चौथ्यांदा भारत दौऱ्यावर आलेल्या एका अमेरिकन प्रवाशाला दक्षिण भारतातील पर्यटनस्थळाबाहेर उभे राहून समजले की समस्या पैसे देण्याची नसून स्कॅन करण्याची आहे.
रोख रक्कम स्वीकारली जात नव्हती, कार्ड्स नाकारली जात होती आणि सर्व व्यवहार UPI प्रणालीवर अवलंबून होते. मात्र, प्रवाशाचा फोन लोडिंग स्क्रीनपलीकडे जात नव्हता. त्यांच्या Reddit पोस्टनुसार, उत्तर भारतातील मागील प्रवासात रोख सहज चालायचे, पण यावेळी चेन्नई, म्हैसूर, बेंगळुरू आणि आसपासच्या भागांत जवळपास सर्व व्यवहार डिजिटल होते.
Airalo आणि Tello सारख्या आंतरराष्ट्रीय eSIM सह अमेरिकन नंबर वापरून प्रत्येक पेमेंट प्रयत्न अयशस्वी ठरत होता. स्कॅन, रक्कम दिसणे, प्रक्रिया सुरू होणे आणि नंतर नकार – हेच वारंवार घडत होते. तिकीट खरेदीसारख्या साध्या गोष्टीही अडचणींच्या मालिकेत बदलल्या.
इतक्यावरच अडचणी थांबल्या नाहीत. एअरलाइन ॲप्ससाठी OTP कधीच आले नाहीत. पडताळणी संदेश गायब झाले. प्रणाली सतत स्थानिक भारतीय नंबर गृहीत धरत होती. त्यातच पाऊस, प्रवासाचा थकवा आणि संवादातील अडथळे यामुळे सहल आनंदाऐवजी घर्षणाचा अनुभव ठरली.
निराश प्रवाशाने Reddit वर शेअर केलेल्या या अनुभवावर वेगाने प्रतिक्रिया आल्या. अनेकांनी सांगितले की हे भारताचे अपयश नाही, तर तयारीचा अभाव आहे. विमानतळांवर आता परदेशी प्रवाशांसाठी UPI हेल्प डेस्क उपलब्ध आहेत. सर्वात सोपा उपाय म्हणजे स्थानिक भारतीय सिम घेणे, ज्याची किंमत सुमारे 30 दिवसांसाठी 5 डॉलर इतकी आहे.
काहींनी पर्यायी उपाय सुचवले – WhatsApp द्वारे पडताळणी करणारी पेमेंट ॲप्स, भारतीय नंबर देणारी eSIM, तसेच रोख आणि आंतरराष्ट्रीय कार्ड दोन्ही जवळ ठेवण्याचा सल्ला. परदेशी नागरिक आणि NRI साठी दोन मार्ग सांगितले गेले: परदेशी मोबाइल नंबरद्वारे मर्यादित ॲप्स वापरणे किंवा भारतीय फोन नंबरसह वॉलेट-आधारित UPI ॲप्स वापरणे.
या ॲप्ससाठी पासपोर्ट आणि व्हिसा तपशील आवश्यक असून पडताळणीनंतर वॉलेट सक्रिय होते. काही ॲप्समध्ये एकवेळ शुल्क देखील आकारले जाते. योग्य मार्ग माहित असल्यास काही प्रवाशांनी एका तासात UPI सेटअप पूर्ण झाल्याचेही सांगितले.
हा अनुभव दाखवतो की प्रवासाची पद्धत बदलली आहे. डिजिटल इंडियामुळे स्थानिकांसाठी जीवन अधिक सोपे झाले असले तरी बाहेरून येणाऱ्यांसाठी लहान गोष्टीही मोठ्या अडचणी ठरू शकतात. कधी काळी रोख न बाळगणे धोकादायक होते, तर आज योग्य मोबाइल नंबर नसणेच अडथळा ठरतो. QR कोड आता फक्त पेमेंटचे साधन न राहता, प्रवेशाचा दरवाजा बनला आहे.
