पुणे : “वसाहतीकरणाच्या नव्या लाटेपासून भारताच्या आर्थिक स्वातंत्र्याचे संरक्षण करण्यासाठी देशाने तातडीने स्वतःचे लार्ज लँग्वेज मॉडेल (LLM) आणि सार्वभौम कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) विकसित केली पाहिजे,” असे प्रतिपादन शौर्य डोवाल, संस्थापक सदस्य, इंडिया फाउंडेशन यांनी केले.
शनिवारी गोखले इन्स्टिट्यूट ऑफ पॉलिटिक्स अँड इकॉनॉमिक्स येथे आयोजित अर्थचक्र कार्यक्रमात ते बोलत होते. डोवाल म्हणाले की, जागतिक व्यवस्था आता तंत्रज्ञानाच्या रणांगणाकडे झुकत असून, एआय आणि फ्रंटियर टेक्नॉलॉजी भविष्यात सत्ता कोणाच्या हाती असेल हे ठरवणार आहेत.
“एआय, फ्रंटियर तंत्रज्ञान आणि गंभीर खनिजे (Critical Minerals) ही वसाहतीकरणाच्या येणाऱ्या लाटेची नांदी आहे. आज, 2026 मध्ये उभे राहून पाहिले तर या शर्यतीत फक्त दोनच प्रमुख शक्ती सज्ज आहेत—अमेरिका आणि चीन,” असे त्यांनी सांगितले.
डोवाल यांनी गुंतवणुकीतील तफावत अधोरेखित करताना सांगितले की, अमेरिका सीमा व फ्रंटियर तंत्रज्ञानावर सुमारे $500 अब्ज, तर चीन $200 अब्ज खर्च करत आहे. याच्या तुलनेत भारताची गुंतवणूक अत्यंत मर्यादित आहे.
“भारताची लोकसंख्या प्रचंड प्रमाणात डेटा निर्माण करते—हे डिजिटल सोने आहे. मात्र हा डेटा देशांतर्गत नवकल्पनांसाठी वापरला जाण्याऐवजी परदेशी एआय मॉडेल्सना प्रशिक्षण देण्यासाठी वापरला जात आहे,” अशी खंत त्यांनी व्यक्त केली.
भारताने एआयकडे मिशन-मोड दृष्टिकोनातून पाहिले पाहिजे आणि अल्पकालीन रणनीतिक फायद्यांपेक्षा दीर्घकालीन सार्वभौम संरक्षणाला प्राधान्य दिले पाहिजे, असे ते म्हणाले. जागतिक परस्परावलंबनाचे युग संपत चालले असून, भविष्यात प्रत्येक देश स्वतःच्या सीमा व तांत्रिक भिंती उभारताना दिसेल, असा इशाराही त्यांनी दिला.
अमेरिका आणि युरोपियन युनियन यांच्यासोबतचे मुक्त व्यापार करार (FTA) परस्पर फायदेशीर असल्याचे मान्य करताना, डोवाल यांनी त्यांना मर्यादा असल्याचेही स्पष्ट केले. भविष्यात रीशोरिंगचा कल वाढेल आणि विशेषतः दुर्मिळ पृथ्वी घटकांसारख्या महत्त्वाच्या पुरवठा साखळ्या देशांतर्गत हलवल्या जातील, असा अंदाज त्यांनी व्यक्त केला.
शेवटी, “भारत स्वतःच्या डिजिटल आणि आर्थिक नशिबाचा स्वामी राहावा, यासाठी एआय विकासाला राष्ट्रीय सुरक्षेचा मुद्दा मानून तातडीने पावले उचलणे आवश्यक आहे,” असे आवाहन करत डोवाल यांनी आपले भाषण समाप्त केले.
