२०-३० वयोगटातील रुग्णांची संख्या वाढली; जीवनशैली मोठे कारण
पुणे विभागात १,९७० रुग्ण प्रत्यारोपणाच्या प्रतीक्षेत
पुण्यात तरुणांमध्ये किडनीच्या गंभीर आजाराचे प्रमाण वाढत असल्याची चिंताजनक बाब डॉक्टरांनी समोर आणली आहे. पूर्वी हा आजार प्रामुख्याने ६० वर्षांवरील लोकांमध्ये आढळत होता, मात्र आता २०-३० वयोगटातील रुग्णांमध्येही निदान होत आहे. जीवनशैलीतील बदल, मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि जास्त प्रमाणात प्रक्रिया केलेले अन्न सेवन ही प्रमुख कारणे असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात. पुणे झोनल ट्रान्सप्लांट कोऑर्डिनेशन कमिटीच्या आकडेवारीनुसार विभागात सुमारे १,९७० रुग्ण किडनी प्रत्यारोपणाच्या प्रतीक्षेत आहेत. जागरूकतेचा अभाव आणि उशिरा होणारे निदान यामुळेही परिस्थिती अधिक गंभीर होत असल्याचे डॉक्टरांनी स्पष्ट केले आहे.
पुणे : गेल्या काही वर्षांत तरुणांमध्ये किडनीच्या गंभीर आजारांचे प्रमाण वाढत असल्याचे डॉक्टरांनी सांगितले आहे. पूर्वी ६० वर्षांवरील रुग्णांमध्ये जास्त आढळणारा हा आजार आता २० वर्षांच्या सुरुवातीच्या वयोगटातही निदान होत असल्याने वैद्यकीय तज्ज्ञांमध्ये चिंता व्यक्त होत आहे.
जागतिक किडनी दिनाच्या निमित्ताने डॉक्टरांनी सांगितले की मधुमेह, उच्च रक्तदाब, जास्त मिठाचे सेवन आणि प्रक्रिया केलेले अन्न यांसारख्या जीवनशैलीशी संबंधित कारणांमुळे हा धोका वाढत आहे. याशिवाय बसून राहण्याच्या सवयी, झोपेची अनियमित वेळ आणि दीर्घ कामाचे तास यामुळेही तरुणांमध्ये हा आजार वाढत असल्याचे दिसून येते.
पुणे झोनल ट्रान्सप्लांट कोऑर्डिनेशन कमिटी (ZTCC) च्या आकडेवारीनुसार ६ मार्च २०२६ पर्यंत पुणे विभागात १,९७० रुग्ण किडनी प्रत्यारोपणासाठी नोंदणीकृत आहेत. यामध्ये १,४०० पुरुष आणि ५७० महिला रुग्णांचा समावेश आहे.
पुणे ZTCC समन्वयक आरती गोखले यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, ० ते १४ वयोगटातील ६ रुग्ण, १५ ते ३० वयोगटातील १७५ रुग्ण आणि ३० ते ४५ वयोगटातील ६५० रुग्ण प्रत्यारोपणाच्या प्रतीक्षेत आहेत. एकूण ४५ वर्षांखालील ८०० हून अधिक रुग्ण या यादीत असल्याचे त्यांनी सांगितले.
क्रॉनिक किडनी डिसीज (CKD) हा आजार आता जगभरातील असंसर्गजन्य रोगांमुळे होणाऱ्या मृत्यूच्या पहिल्या दहा कारणांपैकी एक मानला जातो. जागतिक स्तरावर या आजाराचा ९ ते १३ टक्के प्रसार असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात.
ज्युपिटर हॉस्पिटलच्या कन्सल्टंट नेफ्रोलॉजिस्ट डॉ. स्वाती माने यांनी सांगितले की तरुणांमध्ये CKD वाढण्यामागे उच्च रक्तदाब, मधुमेह आणि लठ्ठपणा ही प्रमुख कारणे आहेत. याशिवाय डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय औषधे किंवा पूरक आहार घेणे हेही एक महत्त्वाचे कारण ठरत आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, अंतिम टप्प्यातील किडनी आजार असलेल्या रुग्णांसाठी प्रत्यारोपण हा सर्वोत्तम पर्याय असतो. मात्र रुग्णांची संख्या जास्त आणि अवयवदान कमी असल्यामुळे अनेकांना दीर्घ प्रतीक्षा करावी लागते.
आशियाई हॉस्पिटलचे किडनी रोग व प्रत्यारोपण विभाग प्रमुख डॉ. सागर गुप्ता यांनी सांगितले की अमेरिका आणि चीननंतर भारत अवयव प्रत्यारोपणाच्या संख्येत तिसऱ्या क्रमांकावर आहे. मात्र मृत अवयवदानाचे प्रमाण अत्यंत कमी असल्याने दरवर्षी फक्त १,००० ते २,००० मृत देणग्या मिळतात आणि त्यामुळे जिवंत देणगीदारांवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून राहावे लागते.
नोबल हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटरचे ज्येष्ठ नेफ्रोलॉजिस्ट डॉ. अविनाश इग्नेशियस यांनी सांगितले की जागरूकतेच्या अभावामुळे अनेकदा किडनी आजाराचे निदान उशिरा होते. विशेषतः ३० वयोगटातील रुग्णांमध्ये आजार प्रगत अवस्थेत आढळल्यास त्यांच्या कामकाजावर आणि उत्पन्नावर मोठा परिणाम होतो.
आजच्या विभक्त कुटुंब पद्धतीत सामाजिक आधार मर्यादित असल्यामुळे अशा परिस्थितीत रुग्ण आणि कुटुंबीयांसाठी ही समस्या अधिक गंभीर ठरते, असेही त्यांनी नमूद केले.
