तिरुअनंतपुरममधील कार्यशाळेत मुलांना शिकवली पारंपरिक हस्तकला
केरळमधील कलाकार जॉन बेबी नारळाच्या पानांपासून आकर्षक खेळणी तयार करून पारंपरिक कला जिवंत ठेवत आहेत. तिरुअनंतपुरम येथे आयोजित कार्यशाळेत त्यांनी लहान मुलांना विविध वस्तू बनवण्याचे प्रशिक्षण दिले. मुलांनी उत्साहाने मासे, पक्षी, मुकुट आणि चष्म्यासारख्या वस्तू तयार केल्या. आधुनिक गॅझेट्सच्या युगात मुलांनी नैसर्गिक वस्तूंशी जोडले जावे, हा जॉन यांचा उद्देश आहे. या कलेमुळे मुलांमध्ये एकाग्रता, संयम आणि कल्पनाशक्ती वाढते, असेही त्यांनी सांगितले.
तिरुअनंतपुरम : केरळमधील प्रसिद्ध पाम लीफ कलाकार आणि शिल्पकार जॉन बेबी आपल्या चपळ बोटांच्या साहाय्याने नारळाच्या पानांपासून विविध खेळणी आणि सजावटीच्या वस्तू तयार करून पारंपरिक कलेचा वारसा जपत आहेत. थनाल या स्वयंसेवी संस्थेच्या वतीने आयोजित करण्यात आलेल्या ‘थलिर’ उन्हाळी शिबिरात त्यांनी सात ते 14 वयोगटातील मुलांना ही अनोखी कला शिकवली.
कार्यशाळेदरम्यान जॉन बेबी यांनी मुलांना नारळाच्या पानांचे विणकाम आणि दुमडण्याच्या तंत्रातून पक्षी, मासे, साप, मुकुट, चष्मे आणि गोळे तयार करण्याचे प्रशिक्षण दिले. प्रचंड उष्णतेतही मुलांचा उत्साह कायम होता. सात वर्षांची आर्द्रा एआर हिने तयार केलेला हिरवा पक्षी सर्वांचे लक्ष वेधून घेत होता, तर आयदिन मोहम्मद याने तयार केलेला मासा मुलांच्या आकर्षणाचा केंद्रबिंदू ठरला.
पारंपरिक कलाकुसरीद्वारे मुलांमध्ये वाढते कल्पनाशक्ती
अलप्पुझा जिल्ह्यातील हरिपाद येथे वाढलेल्या जॉन बेबी यांनी लहानपणापासूनच शेतमजुरांकडून ही कला शिकली. पुढे त्यांनी आपल्या मुलांसाठीही अशाच प्रकारची खेळणी तयार केली आणि त्यातूनच या पारंपरिक कलेचे जतन करण्याची प्रेरणा मिळाली. जॉन यांच्या मते, पूर्वी केरळमधील जीवनशैलीत नारळाची पाने महत्त्वाचा भाग होती. घरे, उत्सव आणि धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये त्यांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होत असे. मात्र, आधुनिक जीवनशैलीमुळे ही परंपरा हळूहळू कमी होत चालली आहे.
या कलेचा अधिक अभ्यास करण्यासाठी जॉन यांनी थुल्लाल, थेय्यम आणि पदयानी यांसारख्या लोककला सादर करणाऱ्या कलाकारांसोबत वेळ घालवला. पारंपरिक सजावटीमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या कोवळ्या नारळाच्या पानांचे विणकाम आज लोप पावत असल्याची खंत त्यांनी व्यक्त केली.
सध्या जॉन बेबी विविध शिबिरांमधून आणि प्रशिक्षण कार्यक्रमांतून तरुण पिढीपर्यंत ही कला पोहोचवत आहेत. अलीकडेच त्यांनी स्क्रूपाइनच्या पानांपासून हस्तकला वस्तू तयार करण्याचे प्रशिक्षणही कारागिरांना दिले. त्यांच्या मते, नारळाची पाने लवकर सुकतात; मात्र स्क्रूपाइनची पाने अधिक टिकाऊ असतात.
जॉन बेबी यांनी तयार केलेल्या ड्रॅगनफ्लाय, प्राणी, कीटक आणि पेट्यांच्या कलाकृती पाहून अनेकजण प्रभावित होतात. पर्यटनस्थळांवर विकल्या जाणाऱ्या महागड्या वस्तूंऐवजी अशा स्वदेशी हस्तकलेला प्रोत्साहन मिळावे, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली.
त्यांच्या मते, अशा प्रकारच्या हस्तकलेमुळे मुलांमध्ये एकाग्रता, डोळे-हात समन्वय, संयम आणि कल्पनाशक्ती वाढते. मुलांशी संवाद साधतानाही जॉन यांची बोटे सतत नारळाच्या पानांमध्ये गुंतलेली असतात आणि शेवटी ते तयार केलेली हिरवी टोपी पाहुण्यांच्या हातात देऊन त्यांना आश्चर्यचकित करतात.
