सरडा हा निसर्गातील सर्वात आकर्षक प्राण्यांपैकी एक मानला जातो, कारण तो आपल्या त्वचेचा रंग बदलू शकतो. अनेकांचा असा समज आहे की सरडा शत्रूपासून लपण्यासाठी रंग बदलतो, पण आधुनिक विज्ञानानुसार ही प्रक्रिया फक्त लपण्यासाठी नसून संवाद साधण्याचा एक मार्ग आहे. सरड्याच्या त्वचेतील सूक्ष्म ‘नॅनो क्रिस्टल्स’मुळे प्रकाश परावर्तित होऊन रंग बदल घडतो. या प्रक्रियेवर केलेल्या संशोधनातून त्याच्या जैविक यंत्रणेचा उलगडा झाला आहे. चला तर मग या रंजक विज्ञानामागचं सत्य समजून घेऊया.
सरड्याचा रंगबदल फक्त लपण्यासाठी नाही
नवी दिल्ली : सरडा (Chameleon) हा प्राणी आपल्या रंग बदलण्याच्या क्षमतेमुळे जगभरात प्रसिद्ध आहे. बहुतांश लोकांचा असा समज आहे की तो केवळ शत्रूपासून वाचण्यासाठी किंवा आजूबाजूच्या वातावरणात मिसळण्यासाठी रंग बदलतो. मात्र वैज्ञानिक संशोधनानुसार ही समज अर्धवट आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, सरड्याचा रंग बदलण्यामागे संवाद, भावना व्यक्त करणे आणि तापमानाशी जुळवून घेणे यांसारखी अनेक कारणे असतात. म्हणजेच हा रंगबदल केवळ ‘लपण्याची युक्ती’ नसून त्याची एक प्रकारची जैविक भाषा आहे.
नॅनो क्रिस्टल्समुळे घडतो रंग बदल
आधुनिक संशोधनातून असे स्पष्ट झाले आहे की सरड्याच्या त्वचेत विशेष नॅनो क्रिस्टल्स असतात. या सूक्ष्म रचनेवर प्रकाश पडल्यावर तो वेगवेगळ्या प्रकारे परावर्तित होतो आणि त्यामुळे सरड्याचा रंग बदलल्यासारखा दिसतो.
हे नॅनो क्रिस्टल्स एक प्रकारे प्रकाशाचे नियंत्रण करतात, ज्यामुळे सरडा आपल्या मूडनुसार, वातावरणानुसार किंवा इतर सरड्यांशी संवाद साधण्यासाठी वेगवेगळे रंग दाखवू शकतो. त्यामुळे हा बदल एक अत्यंत गुंतागुंतीची आणि नैसर्गिक जैविक प्रक्रिया आहे.
वैज्ञानिकांचे म्हणणे आहे की सरड्याचा हा गुणधर्म केवळ आकर्षकच नाही तर जैवविविधतेतील एक महत्त्वाचा अभ्यास विषयही आहे. भविष्यात या यंत्रणेवर आधारित तंत्रज्ञान विकसित होण्याची शक्यता देखील व्यक्त केली जात आहे.
