###
गजर हलवा, मूग हलवा आणि आमरसच ISS साठी प्रमाणितखारट आणि मसालेदार अन्नाची इच्छा झाल्याची अंतराळवीरांची कबुली भारतीय अंतराळवीर शुभांशु शुक्ला यांनी आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकावरील प्रवासादरम्यान घरच्या अन्नाची आठवण सतावत असल्याचा अनुभव सांगितला आहे. गगनयान मोहिमेसाठी DFRL ने खिचडी, पुलाव आणि विविध भारतीय पदार्थ तयार केले होते, मात्र कठोर चाचण्यांनंतर केवळ गजर हलवा, मूग हलवा आणि आमरस या तीन पदार्थांनाच उड्डाणासाठी मंजुरी मिळाली. अंतराळातील सूक्ष्म गुरुत्वाकर्षण, सुरक्षितता आणि दीर्घकालीन साठवणूक यांसारख्या कारणांमुळे इतर पदार्थ पात्र ठरू शकले नाहीत. मिशनच्या 13 व्या दिवसानंतर त्यांना खास खारट आणि मसालेदार अन्नाची तीव्र इच्छा होत असल्याचे त्यांनी सांगितले. पृथ्वीवर परतल्यानंतर त्यांचे स्वागत केळीच्या चिप्स आणि भाकरवडीने करण्यात आले. नवी दिल्ली : भारतीय अंतराळवीर शुभांशु शुक्ला यांनी आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकावर (ISS) प्रवास करताना घरच्या अन्नाची आठवण किती तीव्रतेने येते, याबद्दल खुलासा केला आहे. त्यांनी सांगितले की, गगनयान मोहिमेसाठी विकसित करण्यात आलेल्या अनेक भारतीय पदार्थांपैकी केवळ गजर हलवा, मूग हलवा आणि आमरस या तीन पदार्थांनाच अंतराळ प्रवासासाठी मंजुरी मिळाली. खिचडी, पुलाव आणि भाज्यांना मिळाली नाही मंजुरी शुक्ला यांनी एका पॉडकास्टमध्ये सांगितले की, डिफेन्स फूड रिसर्च लॅबोरेटरी (DFRL) ने खिचडी, पुलाव, भाज्या आणि इतर अनेक भारतीय पदार्थ अंतराळासाठी तयार केले होते. मात्र हे पदार्थ अंतराळातील वापरासाठी पात्र ठरवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व चाचण्या पूर्ण करू शकले नाहीत. त्यामुळे अंतिम यादीत फक्त तीन पदार्थांचा समावेश करण्यात आला. अंतराळात खारट आणि मसालेदार अन्नाची आठवण मिशनच्या सुमारे 13 व्या दिवसानंतर त्यांना घरच्या चवीची अधिक आठवण येऊ लागली. शुक्ला म्हणाले, “मला विशेषतः खारट आणि मसालेदार अन्न खावेसे वाटत होते. मी माझ्या फ्लाइट सर्जनलाही काहीतरी खारट मिळू शकते का, असे विचारले होते.” पृथ्वीवर परतल्यानंतर त्यांच्या भारतीय फ्लाइट सर्जनने त्यांचे स्वागत केळीच्या चिप्स आणि भाकरवडीने केले. अंतराळातील अन्नासाठी कठोर नियम अंतराळात नेले जाणारे अन्न अनेक कठोर निकषांवर तपासले जाते. ते रेफ्रिजरेशनशिवाय महिने सुरक्षित राहिले पाहिजे, प्रक्षेपणातील कंपन सहन करू शकले पाहिजे आणि मायक्रोग्रॅविटीमध्ये वापरताना तुकडे हवेत तरंगणार नाहीत याची खात्री असावी. तसेच अन्नामध्ये कोणताही सूक्ष्मजीव धोका नसावा आणि ते पौष्टिकदृष्ट्याही संतुलित असणे आवश्यक असते. मसालेदार पदार्थांना का दिले जाते प्राधान्य? सूक्ष्म गुरुत्वाकर्षणामुळे शरीरातील द्रव वरच्या भागाकडे सरकतात आणि अंतराळवीरांना नाक बंद असल्यासारखे वाटते. त्यामुळे चव आणि वास जाणवण्याची क्षमता कमी होते. म्हणूनच अंतराळात मसालेदार आणि तीव्र चवीचे पदार्थ अधिक पसंत केले जातात. नासाच्या अंतराळ जेवणात सामान्यतः कमी सोडियम असते, जे दीर्घ मोहिमांदरम्यान आरोग्य टिकवण्यासाठी महत्त्वाचे मानले जाते. भविष्यातील गगनयान मोहिमेसाठी महत्त्वाचे धडे शुक्ला यांचा हा अनुभव DFRL साठी महत्त्वाचा मार्गदर्शक ठरणार आहे. भविष्यातील गगनयान मोहिमांसाठी अधिक विविध आणि समृद्ध भारतीय अंतराळ आहार विकसित करण्याचे काम सुरू असून, भारतीय अंतराळवीरांना कक्षेत राहूनही घरच्या चवीचा अधिक आनंद घेता यावा, हा त्यामागील उद्देश आहे.
