तरुणाईसाठी एक जिवंत संदेश
पन्हाळा प्रतिनिधि | प्रतापसिंह काळे
आजचा तरुण कृत्रिम बुद्धिमत्ता, डिजिटल तंत्रज्ञान आणि वेगवान जीवनशैलीच्या युगात जगत आहे. या प्रगतीचे स्वागत करताना आपण नकळत आपल्या मातीतल्या परंपरा, श्रमसंस्कृती आणि निसर्गाशी असलेले नाते विसरत चाललो आहोत. अशा काळात सावर्डे तर्फे असंडोली (शाहूनगर) येथील काळे दाम्पत्याचे एक साधेसे पण अर्थपूर्ण दृश्य आपल्याला विचार करायला भाग पाडते.महाराष्ट्र देशी बेंदूर सणानिमित्त घराच्या उंबरठ्यावर बांधण्यासाठी पिंपळाच्या पानांचे तोरण तयार करताना हे ज्येष्ठ दाम्पत्य दिसते. वरवर पाहता हे एक साधे काम वाटू शकते; परंतु समाजशास्त्रीय आणि सांस्कृतिक दृष्टिकोनातून पाहिले तर ही आपल्या लोकसंस्कृतीची जपणूक, पर्यावरणाशी असलेले नाते आणि श्रमाच्या प्रतिष्ठेची शिकवण आहे.भारतीय संस्कृतीत उंबरठा हा केवळ घराचा प्रवेशद्वार नसून संस्कारांचे प्रतीक मानला जातो. त्या उंबरठ्यावर बांधले जाणारे पिंपळाच्या पानांचे तोरण हे केवळ सजावट नसते; ते निसर्गाबद्दलची कृतज्ञता, शुभत्वाची भावना आणि पर्यावरणपूरक जीवनपद्धतीचे प्रतीक असते. प्लास्टिकच्या कृत्रिम सजावटीच्या काळात नैसर्गिक पानांचे तोरण आपल्याला शाश्वत जीवनशैलीचा धडा शिकवते.आज अनेक तरुण परंपरा म्हणजे मागासलेपण समजतात. परंतु प्रत्यक्षात परंपरा म्हणजे समाजाने शेकडो वर्षांच्या अनुभवातून घडवलेले जीवनविज्ञान असते.
त्या परंपरांचा अभ्यास करून त्यातील वैज्ञानिक, सामाजिक आणि पर्यावरणीय मूल्य समजून घेणे हीच खरी आधुनिकता आहे.काळे दाम्पत्याच्या सुरकुतलेल्या हातांतून विणले जाणारे प्रत्येक पान म्हणजे एका पिढीकडून दुसऱ्या पिढीकडे दिला जाणारा संस्कारांचा वारसा आहे. ही परंपरा पुस्तके वाचून जिवंत राहत नाही; ती कृतीतून पुढे जाते. जर आजची तरुणाई या ज्येष्ठांकडून अशा लोकपरंपरा शिकली नाही, तर उद्या आपल्या सणांची ओळख केवळ सोशल मीडियावरील छायाचित्रांपुरती उरेल.
आजच्या तरुणांसाठी हा संदेश स्पष्ट आहे विज्ञान स्वीकारा, तंत्रज्ञान आत्मसात करा; पण आपल्या मातीचा सुगंध, श्रमाची प्रतिष्ठा, पर्यावरणाशी असलेले नाते आणि संस्कृतीची मुळे कधीही विसरू नका. कारण ज्याची मुळे मजबूत असतात, त्याच वृक्षाला भविष्याची उंची गाठता येते.शाहूनगरातील काळे दाम्पत्य पिंपळाच्या पानांचे तोरण तयार करत नाही; ते प्रत्यक्षात संस्कृती, पर्यावरण आणि जीवनमूल्यांचे तोरण पुढील पिढीसाठी विणत आहे. हीच खरी बेंदूर सणाची आणि महाराष्ट्राच्या लोकसंस्कृतीची समृद्ध ओळख आहे.
