भूतकाळातील अनुभवांचा वर्तमानावर होणारा प्रभाव
स्वतःची जाणीव ही बदलाची पहिली पायरी
जीवनात अनेकदा आपण नकळत इतरांना दुखावतो आणि नंतर त्याची जाणीव होते. हे वर्तन हेतुपुरस्सर नसून भूतकाळातील अनुभवांमुळे तयार झालेल्या सवयींचा परिणाम असतो. बालपण, नाती आणि विश्वासघात यामुळे मनात भीती आणि संरक्षणात्मक प्रवृत्ती तयार होते. त्यामुळे आपण स्वतःला जपण्यासाठी इतरांपासून दूर राहण्याचा प्रयत्न करतो. मात्र याच प्रक्रियेत आपण चांगल्या लोकांनाही दुखावण्याची शक्यता निर्माण होते.
मुंबई : प्रत्येक वेळी चुकीचे वागणारा माणूस वाईटच असतो असे नाही, कारण अनेकदा आपल्या वर्तनामागे भूतकाळातील अनुभवांची छाया असते. बालपणातील प्रसंग, तुटलेली नाती आणि विश्वासघात हे आपल्या विचारसरणीवर खोल परिणाम करतात.
अनेकजण स्वतःला सुरक्षित ठेवण्यासाठी भावनिक अंतर निर्माण करतात, त्वरित प्रतिक्रिया देतात किंवा नात्यांपासून दूर जातात. ही वर्तणूक जाणूनबुजून नसली तरी ती इतरांना दुखावू शकते. कधी कधी आपण आपल्या भावना व्यक्त करण्याऐवजी शांत राहतो किंवा कठोरपणे वागतो.
हे सर्व नमुने आपल्या मनातील भीती, असुरक्षितता आणि पूर्वीच्या दुखापतींमधून निर्माण होतात. आपण पुन्हा दुखावले जाऊ नये म्हणून आपण स्वतःभोवती संरक्षणात्मक भिंत उभी करतो. मात्र या प्रक्रियेत आपण जवळीक आणि विश्वासही दूर ढकलतो.
काही वेळा आपल्याला हेही लक्षात येत नाही की आपण इतरांना त्रास देणाऱ्या सवयी विकसित केल्या आहेत. संवाद टाळणे, भावना दडपणे किंवा नात्यांपासून पळ काढणे हे त्याचेच उदाहरण आहे.
परंतु एक क्षण असा येतो जेव्हा आपण आपल्या वर्तनाचा विचार करतो आणि आपल्यामुळे कोणीतरी दुखावले गेले आहे हे लक्षात येते. ही जाणीवच बदलाची सुरुवात ठरते.
आपण वाईट व्यक्ती नसतो, पण आपल्या कृतींचा परिणाम इतरांवर होतो हे मान्य करणे गरजेचे असते. स्वतःची जाणीव, जबाबदारी स्वीकारणे आणि संवाद सुधारण्याचा प्रयत्न यामुळे नात्यांमध्ये सकारात्मक बदल घडू शकतो.
शेवटी महत्त्वाचा प्रश्न असा आहे की, आपल्या आसपासच्या लोकांना आपल्यामुळे सुरक्षित वाटते का? याचे प्रामाणिक उत्तर शोधणे हीच स्वतःला सुधारण्याची खरी सुरुवात आहे.
