#
शांत स्वभावामुळे कॅपीबारा अनेक प्राण्यांसोबत सहज राहतो
दक्षिण अमेरिकेतील आर्द्र प्रदेश हा या अनोख्या सस्तन प्राण्याचा मुख्य अधिवास
जगातील सर्वात मोठा उंदीर म्हणून ओळखला जाणारा कॅपीबारा आपल्या शांत आणि मैत्रीपूर्ण स्वभावामुळे जगभरात लोकप्रिय झाला आहे. पक्षी, बदके, कासव आणि इतर प्राण्यांसोबत तो सहजपणे वावरताना दिसतो. शाकाहारी आहार, सामाजिक जीवनशैली आणि शांत वर्तनामुळे तो इतर प्राण्यांसाठी फारसा धोकादायक ठरत नाही. दक्षिण अमेरिकेतील नद्या, तलाव आणि आर्द्र प्रदेश हा त्याचा प्रमुख अधिवास आहे. त्याच्या अनोख्या स्वभावामुळे कॅपीबारा हा निसर्गातील सर्वात शांत सस्तन प्राण्यांपैकी एक मानला जातो.
नवी दिल्ली : कॅपीबारा हा जगातील सर्वात मोठा उंदीर असून, त्याच्या शांत आणि मैत्रीपूर्ण स्वभावामुळे तो सोशल मीडियावरही मोठ्या प्रमाणात लोकप्रिय झाला आहे. बदके, पक्षी, माकडे आणि इतर अनेक प्राण्यांसोबत सहजपणे वावरताना दिसणाऱ्या कॅपीबाराचे फोटो आणि व्हिडिओ नेहमीच चर्चेत असतात.
दक्षिण अमेरिका हा कॅपीबाराचा नैसर्गिक अधिवास आहे. हायड्रोकोएरस हायड्रोकेरिस या शास्त्रीय नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या या प्राण्याची लांबी एक मीटरपेक्षा अधिक असू शकते, तर त्याचे वजन 80 किलोग्रॅम किंवा त्याहून अधिक असते. मोठा आकार असूनही तो पूर्णपणे शाकाहारी असून गवत, जलवनस्पती, फळे आणि झाडांची साल खातो.
कॅपीबारा हा अर्ध-जलीय सस्तन प्राणी आहे. तो नद्या, तलाव, दलदलीचे प्रदेश आणि पाणथळ भागात अधिक आढळतो. त्याचे अर्धवट जाळीदार पाय उत्कृष्ट पोहण्यासाठी उपयुक्त ठरतात. डोळे, कान आणि नाक डोक्याच्या वरच्या भागात असल्यामुळे तो शरीराचा बहुतांश भाग पाण्यात ठेवूनही आजूबाजूच्या धोक्यांवर लक्ष ठेवू शकतो.
हे प्राणी साधारणपणे 10 ते 20 सदस्यांच्या गटात राहतात. गटाने राहिल्यामुळे जग्वार, प्यूमा आणि ॲनाकोंडा यांसारख्या भक्षकांपासून संरक्षण मिळण्यास मदत होते. गरज पडल्यास कॅपीबारा काही मिनिटे पाण्याखालीही राहू शकतो.
कॅपीबारा इतर प्राण्यांसोबत सहज राहण्याचे मुख्य कारण म्हणजे तो कोणालाही धोका निर्माण करत नाही. तो मांसाहारी नसल्याने इतर प्राण्यांशी अन्नासाठी स्पर्धा करत नाही. त्यामुळे अनेक पक्षी, बदके, कासवे आणि इतर पाणथळ भागातील प्राणी त्याच्या आसपास निर्धास्तपणे वावरतात.
अनेकदा पक्षी कॅपीबाराच्या पाठीवर बसून त्याच्या अंगावरील परजीवी खातात. या प्रक्रियेमुळे पक्ष्यांना अन्न मिळते, तर कॅपीबारालाही स्वच्छ राहण्यास मदत होते. काही वेळा कैमनसारखे सरपटणारे प्राणीही त्याच्या जवळ शांतपणे दिसतात. मात्र, हे कायमचे मैत्रीचे नाते नसून परिस्थितीनुसार घडणारे सहअस्तित्व असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात.
कॅपीबारा ब्राझील, अर्जेंटिना, व्हेनेझुएला, कोलंबिया, पेरू, बोलिव्हिया, उरुग्वे, पॅराग्वे, इक्वेडोर आणि गयानासह अनेक दक्षिण अमेरिकन देशांमध्ये आढळतो. ब्राझीलमधील पंतनाल आणि व्हेनेझुएलातील लॅनोस गवताळ प्रदेश हे त्याला नैसर्गिक अधिवासात पाहण्यासाठी सर्वोत्तम ठिकाणांपैकी आहेत. अर्जेंटिनातील इबेरा वेटलँड्समध्येही त्यांची मोठी संख्या आहे.
IUCNच्या माहितीनुसार, कॅपीबारा सध्या Least Concern म्हणजेच कमी धोक्याच्या श्रेणीत आहे. मात्र, अधिवासाचा ऱ्हास, आर्द्र प्रदेशांचे नुकसान आणि बेकायदेशीर शिकार यामुळे काही भागांतील त्यांच्या संख्येवर परिणाम होत आहे.
शांत स्वभाव, सामाजिक जीवनशैली आणि विविध प्राण्यांसोबत सहज जुळवून घेण्याच्या क्षमतेमुळे कॅपीबारा हा निसर्गातील सर्वात मैत्रीपूर्ण आणि आकर्षक सस्तन प्राण्यांपैकी एक मानला जातो.
