महाराष्ट्रात रत्नागिरी जिल्ह्याचा तिसरा क्रमांक
मुंबई (हेमंत कुलकर्णी)
महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागातील शैक्षणिक परिस्थितीविषयी अलीकडील अहवालानुसार, विविध जिल्ह्यांमध्ये शासकीय शाळांमध्ये प्रवेश, शाळाबाह्य मुलांची संख्या आणि शिक्षणाची पातळी याविषयी माहिती उपलब्ध आहे.
१. सिंधुदुर्ग जिल्हा:
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात शासकीय शाळांमध्ये प्रवेश घेतलेल्या मुलांची टक्केवारी सुमारे सतराहत्तर टक्के आहे, जी महाराष्ट्रातील सर्वात जास्त टक्केवारींपैकी एक आहे. तिसऱ्या ते पाचवीच्या मुलांपैकी सुमारे एक्याऐंशी टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे एकाहत्तर टक्के मुलांना वजाबाकी करता येते. सहावी ते आठवीच्या मुलांपैकी सुमारे एक्याण्णव टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे बावन्न टक्के मुलांना भागाकार करता येते. शाळाबाह्य मुलांची संख्या शून्य आहे, ज्यामुळे हा जिल्हा शिक्षणाच्या दृष्टीने अत्यंत प्रभावी ठरतो.
२. सातारा जिल्हा:
सातारा जिल्ह्यात शासकीय शाळांमध्ये प्रवेश घेतलेल्या मुलांची टक्केवारी सुमारे साठ टक्के आहे. तिसऱ्या ते पाचवीच्या मुलांपैकी सुमारे एकोणऐंशी टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे पंच्याऐंशी टक्के मुलांना वजाबाकी करता येते. सहावी ते आठवीच्या मुलांपैकी सुमारे एकोणण्णव टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे त्रेसष्ठ टक्के मुलांना भागाकार करता येते. शाळाबाह्य मुलांची संख्या शून्य टक्क्यापेक्षा किंचित जास्त आहे, परंतु शिक्षणाची पातळी उच्च आहे.
३. रत्नागिरी जिल्हा:
रत्नागिरी जिल्ह्यात शासकीय शाळांमध्ये प्रवेश घेतलेल्या मुलांची टक्केवारी सुमारे एकसष्ठ टक्के आहे. तिसऱ्या ते पाचवीच्या मुलांपैकी सुमारे सहासष्ठ टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे सडुसष्ठ टक्के मुलांना वजाबाकी करता येते. सहावी ते आठवीच्या मुलांपैकी सुमारे पंच्याऐंशी टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे पंचेचाळीस टक्के मुलांना भागाकार करता येते. शाळाबाह्य मुलांची संख्या शून्य आहे, ज्यामुळे हा जिल्हा शिक्षणाच्या दृष्टीने प्रभावी ठरतो.
या तीन जिल्ह्यांमध्ये शिक्षणाची पातळी उच्च आहे आणि शाळाबाह्य मुलांची संख्या खूपच कमी आहे. सिंधुदुर्ग जिल्हा शिक्षणाच्या दृष्टीने सर्वात प्रभावी आहे, त्यानंतर सातारा आणि रत्नागिरी जिल्ह्यांचा क्रमांक लागतो.
रत्नागिरी जिल्ह्यात शासकीय शाळांमध्ये प्रवेश घेतलेल्या मुलांची टक्केवारी सुमारे एकसष्ठ टक्के आहे, तर शाळाबाह्य मुलांची संख्या शून्य आहे. तिसऱ्या ते पाचवीच्या मुलांपैकी सुमारे सहासष्ठ टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे सडुसष्ठ टक्के मुलांना वजाबाकी करता येते. सहावी ते आठवीच्या मुलांपैकी सुमारे पंच्याऐंशी टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे पंचेचाळीस टक्के मुलांना भागाकार करता येते.
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात शासकीय शाळांमध्ये प्रवेश घेतलेल्या मुलांची टक्केवारी सुमारे सतराहत्तर टक्के आहे, तर शाळाबाह्य मुलांची संख्या शून्य आहे. तिसऱ्या ते पाचवीच्या मुलांपैकी सुमारे एक्याऐंशी टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे एकाहत्तर टक्के मुलांना वजाबाकी करता येते. सहावी ते आठवीच्या मुलांपैकी सुमारे एक्याण्णव टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे बावन्न टक्के मुलांना भागाकार करता येते.
रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांमध्ये शिक्षणाची पातळी चांगली आहे, विशेषत: सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील मुलांचे शैक्षणिक कौशल्य उच्च दर्जाचे आहे. दोन्ही जिल्ह्यांमध्ये शाळाबाह्य मुलांची संख्या शून्य असल्याने, येथील शिक्षण व्यवस्था प्रभावी आहे असे दिसते.
पुढील तीन जिल्ह्यांची सर्वात खराब कामगिरी
१. नंदुरबार जिल्हा:
नंदुरबार जिल्ह्यात शासकीय शाळांमध्ये प्रवेश घेतलेल्या मुलांची टक्केवारी सुमारे पंसष्ठ टक्के आहे. तिसऱ्या ते पाचवीच्या मुलांपैकी सुमारे सव्वीस टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे सोळा टक्के मुलांना वजाबाकी करता येते. सहावी ते आठवीच्या मुलांपैकी सुमारे एकोणपन्नास टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे सतरा टक्के मुलांना भागाकार करता येते. शाळाबाह्य मुलांची संख्या शून्य टक्क्यापेक्षा किंचित जास्त आहे. शिक्षणाची पातळी खूपच कमी आहे, ज्यामुळे हा जिल्हा सर्वात खराब कामगिरी करणारा ठरतो.
### २. धुळे जिल्हा:
धुळे जिल्ह्यात शासकीय शाळांमध्ये प्रवेश घेतलेल्या मुलांची टक्केवारी सुमारे अडुसष्ठ टक्के आहे. तिसऱ्या ते पाचवीच्या मुलांपैकी सुमारे एक्केचाळीस टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे तेवीस टक्के मुलांना वजाबाकी करता येते. सहावी ते आठवीच्या मुलांपैकी सुमारे चौपन्न टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे चौदा टक्के मुलांना भागाकार करता येते. शाळाबाह्य मुलांची संख्या शून्य टक्क्यापेक्षा किंचित जास्त आहे. शिक्षणाची पातळी खूपच कमी आहे, ज्यामुळे हा जिल्हा दुसऱ्या क्रमांकावर आहे.
### ३. यवतमाळ जिल्हा:
यवतमाळ जिल्ह्यात शासकीय शाळांमध्ये प्रवेश घेतलेल्या मुलांची टक्केवारी सुमारे बासष्ठ टक्के आहे. तिसऱ्या ते पाचवीच्या मुलांपैकी सुमारे सत्तेचाळीस टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे एकतीस टक्के मुलांना वजाबाकी करता येते. सहावी ते आठवीच्या मुलांपैकी सुमारे बावन्न टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे तेवीस टक्के मुलांना भागाकार करता येते. शाळाबाह्य मुलांची संख्या शून्य टक्क्यापेक्षा किंचित जास्त आहे. शिक्षणाची पातळी खूपच कमी आहे, ज्यामुळे हा जिल्हा तिसऱ्या क्रमांकावर आहे.
या तीन जिल्ह्यांमध्ये शिक्षणाची पातळी खूपच कमी आहे आणि शाळाबाह्य मुलांची संख्या जास्त आहे. नंदुरबार जिल्हा सर्वात खराब कामगिरी करणारा आहे, त्यानंतर धुळे आणि यवतमाळ जिल्ह्यांचा क्रमांक लागतो.
अकोला जिल्ह्यात शासकीय शाळांमध्ये प्रवेश घेतलेल्या मुलांची टक्केवारी पन्नास टक्क्यांपेक्षा जास्त आहे, तर शाळाबाह्य मुलांची संख्या शून्य आहे. तिसऱ्या ते पाचवीच्या मुलांपैकी सुमारे तेतीस टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे पंचेचाळीस टक्के मुलांना वजाबाकी करता येते. सहावी ते आठवीच्या मुलांपैकी सुमारे अठ्ठावीस टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे पंचवीस टक्के मुलांना भागाकार करता येतो.
अमरावती जिल्ह्यात शासकीय शाळांमध्ये प्रवेश घेतलेल्या मुलांची टक्केवारी साठ टक्क्यांपेक्षा जास्त आहे, तर शाळाबाह्य मुलांची संख्या शून्य आहे. तिसऱ्या ते पाचवीच्या मुलांपैकी सुमारे तेवीस टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे बत्तीस टक्के मुलांना वजाबाकी करता येते. सहावी ते आठवीच्या मुलांपैकी सुमारे एकोणपन्नास टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे बावीस टक्के मुलांना भागाकार करता येतो.
महाराष्ट्रातील एकूण शासकीय शाळांमध्ये प्रवेश घेतलेल्या मुलांची टक्केवारी साठ टक्क्यांपेक्षा किंचित जास्त आहे, तर शाळाबाह्य मुलांची संख्या शून्य टक्क्यापेक्षा किंचित जास्त आहे. तिसऱ्या ते पाचवीच्या मुलांपैकी सुमारे पन्नास टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे छत्तीस टक्के मुलांना वजाबाकी करता येते. सहावी ते आठवीच्या मुलांपैकी सुमारे एकोणसत्तर टक्के मुलांना दुसऱ्या इयत्तेचा मजकूर वाचता येतो, तर सुमारे पस्तीस टक्के मुलांना भागाकार करता येतो.
हा अहवाल महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागातील शिक्षणाच्या स्थितीवर प्रकाश टाकतो आणि विविध जिल्ह्यांमध्ये शिक्षणाच्या गुणवत्तेत फरक असल्याचे दर्शवितो.
