पोखरण फायरिंग रेंजवरील भीषण अपघातानंतरही न झुकलेली जिद्द
पुण्यातील ALC मध्ये पुनर्वसनातून नवसंजीवनी
राजस्थानमधील पोखरण फायरिंग रेंज येथे झालेल्या भीषण आयईडी स्फोटात दोन्ही हात गमावल्यावर आयुष्य संपले, असे सुभेदार रच्छपॉल चंद यांना वाटले होते. मात्र आज बायोनिक हात आणि कृत्रिम पायाच्या मदतीने ते पुन्हा उभे राहिले आहेत. सहानुभूतीची वस्तू न बनता लवचिकतेचे प्रतीक व्हायचा त्यांचा निर्धार आहे. भारतीय सैन्याच्या 16 डोगरा बटालियनमध्ये पुन्हा परतून शस्त्र चालवण्याची त्यांची इच्छा आहे. त्यांची कहाणी अपंगत्वावर मात करणाऱ्या अदम्य इच्छाशक्तीचे जिवंत उदाहरण ठरते.
पुणे : राजस्थानमधील पोखरण फायरिंग रेंज येथे झालेल्या विनाशकारी आयईडी स्फोटात दोन्ही हात गमावले तेव्हा 46 वर्षीय सुभेदार रच्छपॉल चंद यांना एक सैनिक म्हणून आपले आयुष्य संपले, असे वाटले होते. मात्र आज बायोनिक हात बसवलेला आणि कृत्रिम पायावर उभा असलेला हा जखमी योद्धा पुन्हा आपल्या युनिटमध्ये परतण्याचा निर्धार व्यक्त करत आहे—दया मिळवण्यासाठी नव्हे, तर जिद्दीचे प्रतीक म्हणून.
“मुझे वापस यूनिट में जाकर फायरिंग करनी है,” असे शांत पण ठाम शब्दांत सांगत सुभेदार चंद यांनी पुन्हा शस्त्रे हाताळण्याची आणि भारतीय सैन्याच्या 16 डोगरा बटालियनमधील सहकाऱ्यांना प्रेरणा देण्याची इच्छा व्यक्त केली.
ऑपरेशन सिंदूरनंतर काही काळातच पोखरण फायरिंग रेंजवर अंतर्गत सरावादरम्यान त्यांना गंभीर दुखापत झाली. 27 मे रोजी त्यांच्या युनिटने ड्रोनच्या मदतीने आयईडी शोधण्याचा सराव केला होता. बहुतांश स्फोटके निष्प्रभ करण्यात आली होती; मात्र सात आयईडी निष्क्रिय राहिले.
“दुसऱ्या दिवशी आम्हाला उरलेले आयईडी नष्ट करण्याचे काम देण्यात आले. दोन सहकाऱ्यांसह मी सहा आयईडी यशस्वीरित्या निष्प्रभ केले. मात्र सातव्या आयईडीचा स्फोट तो निष्क्रिय करण्याआधीच झाला,” अशी आठवण सुभेदार चंद यांनी सांगितली.
या भीषण स्फोटात त्यांचे दोन्ही हात कोपरखाली कापावे लागले, उजवा पाय गुडघ्याखाली गमावला, तसेच डावा डोळा आणि कानही गमवावा लागला. त्यांच्या सोबत असलेल्या दोन सैनिकांनाही दुखापत झाली; मात्र कोणाचाही जीव गेला नाही.
सुभेदार चंद यांच्यावर सुरुवातीला जोधपूरमधील लष्करी वैद्यकीय युनिटमध्ये उपचार करण्यात आले. त्यानंतर त्यांना दक्षिण कमांडच्या कमांड हॉस्पिटलमध्ये हलवण्यात आले, जिथे अनेक शस्त्रक्रिया करण्यात आल्या. पुढे त्यांची पुण्यातील आर्टिफिशियल लिंब सेंटर (ALC) येथे बदली झाली आणि तिथूनच पुनर्वसनाचा नवा प्रवास सुरू झाला.
“इथे आल्यावर माझ्यासारखे अनेक जण बरे होताना दिसले. ते पाहून मला नवी आशा मिळाली—‘एक उम्मीद आ गई मुझे’. त्याआधी मी फक्त नकारात्मक विचार करत होतो,” असे ते म्हणाले.
कित्येक महिन्यांच्या कठोर पुनर्वसनामुळे आज लक्षणीय प्रगती झाली आहे. सुभेदार चंद आता कमी अंतर चालू शकतात, स्वतः दाढी करू शकतात, पाण्याचा ग्लास उचलू शकतात आणि बायोनिक हाताच्या मदतीने दैनंदिन कामे पार पाडू शकतात. येणाऱ्या आठवड्यात दुसरा बायोनिक हात बसवला जाणार आहे.
“शक्य तितक्या लवकर पूर्ण बरे होऊन युनिटमध्ये परतणे हेच माझे उद्दिष्ट आहे. सैनिकाला दुखापत थांबवू शकत नाही, हे दाखवण्यासाठी मला पुन्हा शस्त्र चालवायचे आहे,” असे ते हसत सांगतात.
जम्मू-काश्मीरमधील सांबा जिल्ह्यातील खडेरगल गावचे रहिवासी असलेले सुभेदार चंद संपूर्ण सेवाकाळात उत्कृष्ट सैनिक म्हणून ओळखले गेले आहेत. 2017 मध्ये पुण्यातील कॉलेज ऑफ मिलिटरी इंजिनीअरिंग (CME) येथे त्यांनी अभ्यासक्रमात अव्वल क्रमांक मिळवला होता आणि आयईडी निष्क्रिय करणाऱ्या विशेष प्लाटूनचे ते महत्त्वाचे सदस्य होते.
“सैनिकासाठी सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे कधीही न हार मानणारी वृत्ती,” असे सांगत त्यांनी युनिटचा पाठिंबा, लष्करी डॉक्टरांचे मार्गदर्शन आणि कुटुंबाची साथ यामुळेच आपण पुन्हा उभे राहिलो, असे नमूद केले.
आर्टिफिशियल लिंब सेंटरचे कमांडंट ब्रिगेडियर सी. एल. सतीश म्हणाले की, “ALC चे उद्दिष्ट केवळ उपचार करणे नाही, तर रुग्णांचा आत्मविश्वास आणि सामान्यपणाची भावना परत देणे आहे. सुभेदार चंद यांची प्रगती अत्यंत प्रेरणादायी आहे.”
सुभेदार रच्छपॉल चंद यांच्यासाठी लढाई अजून संपलेली नाही. मात्र अतूट इच्छाशक्ती आणि सैनिकाची जिद्द घेऊन ते पुन्हा रणांगणात उभे राहण्याचा निर्धार करत आहेत.
