शिक्षण, रोजगार व परदेश प्रवासाच्या वाढत्या संधींमुळे मागणीत मोठी वाढ
पुणे प्रादेशिक पासपोर्ट कार्यालयाने २०२५ या एकाच वर्षात आतापर्यंतची सर्वाधिक म्हणजे सुमारे ४.७३ लाख पासपोर्ट जारी करत नवा विक्रम केला आहे. शिक्षण, नोकरी, व्यवसाय तसेच पर्यटनासाठी परदेशात जाणाऱ्यांची संख्या वाढल्याने शहरासह उपनगरे, लहान शहरे आणि ग्रामीण भागातूनही अर्जांची संख्या झपाट्याने वाढत असल्याचे अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे.
पुणे : येथील प्रादेशिक पासपोर्ट कार्यालयाने २०२५ मध्ये ५ लाखांहून अधिक अर्ज प्राप्त केले असून त्यापैकी सुमारे ४.७३ लाख पासपोर्ट जारी करण्यात आले आहेत. अधिकृत आकडेवारीनुसार हा आकडा आतापर्यंतचा सर्वाधिक आहे. २०२१ च्या तुलनेत पासपोर्ट जारी करण्याचे प्रमाण जवळपास दुप्पट झाले असून, आंतरराष्ट्रीय गतिशीलतेत झालेली लक्षणीय वाढ यामधून स्पष्ट होते.
अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, पूर्वी केवळ तातडीच्या परदेश प्रवासासाठी पासपोर्ट काढला जात होता; मात्र आता उच्च शिक्षण, नोकरी, व्यवसाय, कौटुंबिक कारणे आणि पर्यटन अशा विविध कारणांसाठी लोक पासपोर्टसाठी अर्ज करत आहेत. उपनगरे, लहान शहरे आणि ग्रामीण भागातून अर्जांचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणात वाढले आहे.
प्रादेशिक पासपोर्ट अधिकारी विनोद गायकवाड यांनी सांगितले की, “२०२४ मध्ये सुमारे ४.५५ लाख अर्ज प्राप्त झाले होते. २०२५ मध्ये अर्जांची संख्या सुमारे ५० हजारांनी वाढली, तर पासपोर्ट जारी करण्याचे प्रमाण ३० हजारांहून अधिक वाढले आहे.”
अधिकाऱ्यांच्या मते, अनेक कंपन्या आता नवीन भरती झालेल्या कर्मचाऱ्यांना पासपोर्ट असणे बंधनकारक करत आहेत. तसेच परदेशात शिक्षणासाठी जाणाऱ्या विद्यार्थ्यांची संख्या शहरी आणि ग्रामीण भागातून सातत्याने वाढत आहे. जुन्या पासपोर्टच्या नूतनीकरणामुळेही एकूण संख्येत वाढ झाली आहे.
वाढत्या मागणीमुळे मुंढवा येथील पासपोर्ट सेवा केंद्रात दैनंदिन अपॉइंटमेंट्समुळे गर्दी वाढत असून क्षमता वाढविण्यासाठी नवीन ठिकाणाचा विचार सुरू आहे. प्रतीक्षा वेळ कमी करण्यासाठी वर्षभरात स्वीकारल्या जाणाऱ्या अर्जांची संख्या वाढवण्यात आली आहे.
पासपोर्ट सेवा मोबाईल व्हॅन उपक्रमाला उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळत असून नागरिकांचा प्रवेश सुलभ झाला आहे. शनिवारीही कर्मचारी काम करत असल्याने प्रक्रियेचा वेळ कमी होत आहे. पुढील वर्षात टर्नअराउंड टाइम आणखी कमी करण्याचे नियोजन असल्याचे अधिकाऱ्यांनी सांगितले.
अधिकाऱ्यांनी सणासुदीच्या व सुट्टीच्या काळात अपॉइंटमेंट घेऊन अनुपस्थित राहण्याच्या प्रकारांवर चिंता व्यक्त केली. अशा अनुपस्थितीमुळे प्रणालीचा वेळ वाया जातो आणि तातडीच्या गरज असलेल्या अर्जदारांवर परिणाम होतो. त्यामुळे उपस्थित राहू न शकणाऱ्यांनी आगाऊ अपॉइंटमेंट रद्द करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
नागरिकांना सेवांसाठी पुण्यालाच जाण्याची गरज नसल्याचेही अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले. मुंढवा आणि सोलापूर येथील केंद्रांसह सातारा, सांगली, कोल्हापूरसह १४ जिल्ह्यांमध्ये १७ पोस्ट ऑफिस पासपोर्ट सेवा केंद्रे कार्यरत आहेत. सुधारित पोलिस पडताळणी प्रणालीमुळे प्रक्रिया अधिक जलद व सुलभ झाली आहे.
याशिवाय PSP 2.0 आणि ई-पासपोर्टच्या अंमलबजावणीमुळे पासपोर्ट सेवा अधिक कार्यक्षम होणार आहेत. नागरिकांनी दलाल व एजंट टाळून अधिकृत चॅनेलद्वारेच अर्ज करण्याचे आवाहनही अधिकाऱ्यांनी केले आहे.
