आडोशी बोगद्याजवळ उलटलेल्या टँकरमधून २१ हजार किलो प्रोपीलीन गॅस
विशेष तांत्रिक कौशल्य आणि बहु-एजन्सी समन्वयामुळे मोठा अनर्थ टळला
पुणे–मुंबई द्रुतगती मार्गावर अत्यंत ज्वलनशील प्रोपीलीन गॅसने भरलेला टँकर उलटल्यानंतर ३२ तास चाललेल्या उच्चजोखमीच्या ऑपरेशनमुळे मोठी आपत्ती टळली. आडोशी बोगद्याजवळ सुमारे २१ हजार किलो कॉम्प्रेस्ड गॅस असलेला टँकर पलटी झाल्याने संपूर्ण परिसरात भीतीचे वातावरण निर्माण झाले होते. गॅस गळतीमुळे स्फोटाचा धोका प्रचंड वाढला होता. विशेष तांत्रिक पथके, आपत्कालीन यंत्रणा आणि पोलिसांच्या अखंड समन्वयामुळे परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यात यश आले. या घटनेमुळे धोकादायक पदार्थ वाहतुकीतील जोखमी पुन्हा एकदा समोर आल्या आहेत.
पुणे : पुणे–मुंबई द्रुतगती मार्गावरील आडोशी बोगद्याजवळ मंगळवारी सायंकाळी ७.३० वाजण्याच्या सुमारास सुमारे २१,००० किलो अत्यंत ज्वलनशील प्रोपीलीन गॅस वाहून नेणारा टँकर उलटल्याने मोठी आपत्तीजन्य परिस्थिती निर्माण झाली. ३२ तास चाललेल्या धोकादायक आणि तांत्रिकदृष्ट्या अत्यंत गुंतागुंतीच्या ऑपरेशनमुळे संभाव्य स्फोट टळला.
ठाणे येथील मेक इलेक इंडस्ट्रियल सर्व्हिसेस या खासगी एजन्सीचे तांत्रिक संचालक झेड. एन. गावडे यांनी प्रहार डिजिटलला सांगितले की, घटनास्थळी परिस्थिती अत्यंत अस्थिर होती. टँकरवरील तीनही टॉप-माउंट बॉल व्हॉल्व्ह अपघातात खराब झाले होते आणि प्रत्येक कनेक्शनमधून द्रव प्रोपीलीन गळत होता. त्यामुळे दोन्ही दिशांची वाहतूक पूर्णपणे बंद करावी लागली.
लोअर एक्सप्लोसिव्ह लिमिटचे रीडिंग्स अपघातस्थळापासून ५०० मीटर अंतरावरही धोकादायक पातळीवर असल्याचे निदर्शनास आले. यामुळे मोठ्या स्फोटाचा धोका स्पष्ट झाला. जीव धोक्यात घालून काम करताना प्रतिसाद पथकाने तीनपैकी दोन गळती यशस्वीरित्या नियंत्रणात आणल्या, मात्र तिसऱ्या व्हॉल्व्हमुळे मोठे आव्हान निर्माण झाले.
अपघाताच्या वेळी वाकलेला व्हॉल्व्ह आणि वेल्ड कॅपला अडकलेले हँडल यामुळे द्रव प्रोपीलीन बाहेर पडत राहिला. दुसऱ्या दिवशी सकाळी पोलीस एस्कॉर्टसह अॅम्ब्युलन्समधून घटनास्थळी पोहोचलेल्या तांत्रिक पथकाने उच्चजोखमीचे हस्तांतरण धोरण स्वीकारले.
खराब टँकरमधील गॅस एका कार्यरत वाफ व्हॉल्व्हद्वारे एकाधिक रिकाम्या प्रोपीलीन टँकरमध्ये स्थानांतरित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. द्रव पातळी कमी करून वाफ बाहेर पडेल अशी स्थिती निर्माण करणे हे मुख्य उद्दिष्ट होते, ज्यामुळे धोका लक्षणीयरीत्या कमी झाला.
सकाळी साडेचारच्या सुमारास विशेष ट्रान्सफर होसेस जोडून प्रेशर डिफरेंशियल तंत्राने द्रव हस्तांतरण सुरू झाले. ही प्रक्रिया तीन वेळा अत्यंत काळजीपूर्वक पार पाडण्यात आली. द्रव पातळी ५० टक्क्यांखाली गेल्यानंतर गळती वाफेच्या स्वरूपात सुरू झाली.
यानंतर उलटलेला टँकर उचलण्याची अत्यंत नाजूक प्रक्रिया सुरू करण्यात आली. पोलीस, एनडीआरएफ, अग्निशमन दल तसेच राज्य व स्थानिक यंत्रणांच्या समन्वयाने चार क्रेन आणि अनेक फायर टेंडर्स तैनात करण्यात आले. उचलणीदरम्यान गळती क्षणभर वाढली, मात्र प्रतिसाद पथकाने ती तातडीने रोखली.
पहाटे १.३० वाजता कडक सुरक्षेखाली टँकर घाटातून हलवण्यात आला. पुढे अतिरिक्त प्रोपीलीन चौथ्या टँकरमध्ये काढण्यासाठी आणखी एक तांत्रिक प्रक्रिया पार पडली. पहाटे ५ वाजता टँकर खालापूर येथील टँकर चाचणी केंद्राकडे रवाना करण्यात आला.
अधिका-यांच्या मते, ही घटना भारतीय महामार्गांवरील अलीकडील काळातील सर्वात जटिल आणि धोकादायक कॉम्प्रेस्ड गॅस ऑपरेशन्सपैकी एक ठरली. विशेष कौशल्य, अचूक अंमलबजावणी आणि अखंड आंतर-एजन्सी समन्वयामुळे संभाव्य महाभयंकर आपत्ती टळली.
