मूकबधिर विद्यार्थ्यांना आत्मनिर्भर करणारा उपक्रम
कौशल्य, आत्मविश्वास आणि समाजाच्या पाठिंब्याचे प्रतीक
व्हॅलेंटाईन डे निमित्त बाजारपेठेत गुलाबांना मोठी मागणी असताना, जुन्नरमधील एका शाळेत तयार होणारे कागदी गुलाब केवळ प्रेमाचे नव्हे तर आत्मनिर्भरतेचे प्रतीक ठरत आहेत. गेली दोन दशके श्रवण व वाणी दुर्बल विद्यार्थ्यांना साध्या डुप्लेक्स कागदातून गुलाब बनवण्याचे कौशल्य शिकवले जात आहे. या उपक्रमातून विद्यार्थ्यांना उत्पन्नाचे साधन तर मिळतेच, शिवाय आत्मविश्वास आणि स्वावलंबनही वाढते. हा उपक्रम वर्गातील कृतीपुरता मर्यादित न राहता एक सातत्यपूर्ण उपजीविकेचा मार्ग बनला आहे. समाजातील विविध संस्था आणि बँकांकडून मिळणाऱ्या ऑर्डर्समुळे हा उपक्रम अधिक बळकट झाला आहे.
:contentReference[oaicite:0]{index=0} : व्हॅलेंटाईन डेमुळे बाजारात गुलाबांची मागणी वाढत असतानाच, :contentReference[oaicite:1]{index=1} येथील एका शाळेत कागदी गुलाबांची अनोखी आणि प्रेरणादायी कहाणी आकाराला आली आहे. महानंदा हिरेमठ, बन्सीलाल मोहनलाल मुत्था मुकबधीर विद्यालयाच्या माजी प्राचार्य, यांनी दोन दशकांहून अधिक काळ श्रवण व वाणी दुर्बल विद्यार्थ्यांना डुप्लेक्स पेपरमधून गुलाब बनवण्याचे कौशल्य शिकवले.
या उपक्रमाची सुरुवात २००४ साली झाली. दुसऱ्या शाळेला भेट दिली असताना हाताने तयार केलेला गुलाब भेट म्हणून मिळाल्यानंतर हिरेमठ यांना ही कल्पना सुचली. त्यांनी तो गुलाब उलगडून त्याची रचना समजून घेतली आणि आपल्या विद्यार्थ्यांना ही हस्तकला शिकवण्याचा निर्णय घेतला.
“माझा उद्देश केवळ कलात्मक नव्हता, तर व्यावहारिक होता,” असे सांगत हिरेमठ म्हणाल्या की, विद्यार्थ्यांचा आत्मविश्वास आणि स्वातंत्र्य वाढवणारी कौशल्ये विकसित करणे हेच त्यांचे ध्येय होते. त्यांनी कागद खरेदी करून विद्यार्थ्यांना कापण्याचे, पाकळ्या तयार करण्याचे आणि गुलाब घडवण्याचे प्रशिक्षण दिले.
प्रत्येक गुलाब ५ रुपयांना विकला जातो आणि त्यातून मिळणारे पैसे शाळेतील निवासी विद्यार्थ्यांच्या दैनंदिन गरजांसाठी वापरले जातात. बँका, कार्यालये आणि सामाजिक संस्था वर्षभर ऑर्डर्स देतात. सणासुदीच्या काळात आणि व्हॅलेंटाईन डे दरम्यान या ऑर्डर्समध्ये लक्षणीय वाढ होते.
हा उपक्रम सर्वसमावेशक पद्धतीने राबवण्यात आला. ज्या विद्यार्थ्यांना पाकळ्या बनवणे कठीण वाटायचे, त्यांनी देठ आणि हिरवी पाने तयार करून योगदान दिले. त्यामुळे प्रत्येक विद्यार्थ्याने आपल्या क्षमतेनुसार कौशल्य आत्मसात केले.
पाच वर्षांपूर्वी सेवानिवृत्त झाल्यानंतरही हिरेमठ यांचे कार्य थांबले नाही. आजही विद्यार्थी त्यांच्या घरी येऊन गुलाब बनवतात. पुष्पगुच्छांच्या ऑर्डर्स मिळाल्यावर विद्यार्थी स्वतःच्या सर्जनशीलतेने कागदी फुलांचे आकर्षक डिझाइन तयार करतात. डुप्लेक्स कागदाच्या पाकळ्या आणि झाडूच्या दांड्यांपासून बनलेली ही फुले आज स्वाभिमान, मेहनत आणि आशेचे प्रतीक ठरत आहेत.
