उच्च तापमानामुळे डिहायड्रेशन आणि साखरेच्या पातळीत चढ-उतार
गिग कामगार आणि स्ट्रोकच्या धोक्याबाबत तज्ज्ञांची गंभीर सूचना
पुण्यात वाढत्या तापमानामुळे डिहायड्रेशनशी संबंधित तक्रारींमध्ये लक्षणीय वाढ होत आहे. विशेषतः मधुमेह असलेल्या रुग्णांमध्ये रक्तातील साखरेच्या पातळीत अनियमितता दिसून येत आहे. डॉक्टरांनी घराबाहेर जास्त वेळ राहणाऱ्यांनी पुरेसे पाणी पिण्याचा आणि उष्णतेपासून बचाव करण्याचा सल्ला दिला आहे. उष्माघात, हायपरग्लायसेमिया आणि स्ट्रोकचा धोका वाढण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे. योग्य काळजी घेतली नाही तर परिस्थिती गंभीर होऊ शकते, असा इशाराही देण्यात आला आहे.
पुणे : शहरात दिवसा तापमानात सातत्याने वाढ होत असून, डिहायड्रेशन, थकवा आणि रक्तातील साखरेच्या पातळीत चढ-उतार यांसारख्या तक्रारी घेऊन रुग्ण मोठ्या प्रमाणावर रुग्णालयात दाखल होत आहेत. विशेषतः मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी अधिक सतर्क राहण्याची गरज असल्याचे तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले आहे. घराबाहेर जास्त वेळ काम करणारे, विशेषतः गिग कामगार, यांनी पुरेसे हायड्रेशन राखले नाही तर स्ट्रोकचा धोका वाढू शकतो, असा इशारा देण्यात आला आहे.
ज्युपिटर हॉस्पिटलचे सल्लागार अंतर्गत औषध व मधुमेह तज्ज्ञ डॉ. विनीत राव यांनी सांगितले की, जास्त घामामुळे शरीरातील पाणी कमी होते आणि त्यामुळे कोरडे तोंड, चक्कर, अशक्तपणा आणि गडद लघवी यांसारखी लक्षणे दिसतात. उष्णतेचा परिणाम गंभीर झाल्यास उष्णतेमुळे थकवा जाणवतो. गंभीर परिस्थितीत उष्माघात होऊ शकतो, ज्यामध्ये शरीराचे तापमान 40°C पेक्षा अधिक वाढते, तसेच गोंधळ, बेशुद्धी, गरम व कोरडी त्वचा आणि जलद नाडी अशी लक्षणे दिसतात. गेल्या काही आठवड्यांपासून अशा तक्रारींमध्ये वाढ झाल्याचे त्यांनी नमूद केले.
आकाश हेल्थकेअरच्या वरिष्ठ सल्लागार एंडोक्राइनोलॉजिस्ट डॉ. मोनिका शर्मा यांनी सांगितले की, उच्च तापमानाच्या वातावरणात मधुमेहींना अधिक धोका संभवतो. निर्जलीकरणामुळे रक्तातील साखर वाढते आणि ती नियंत्रणात ठेवणे कठीण होते. उष्णतेमुळे शरीरातील इन्सुलिनच्या कार्यक्षमतेवर परिणाम होतो, ज्यामुळे साखरेची पातळी अचानक वाढू किंवा कमी होऊ शकते. ज्यांना स्ट्रोकचा इतिहास आहे किंवा रक्तदाबाची समस्या आहे, त्यांच्यासाठी ही परिस्थिती अधिक धोकादायक ठरू शकते.
नोबल हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटरचे सल्लागार एंडोक्राइनोलॉजिस्ट डॉ. सुहास खैरे यांनी स्पष्ट केले की, डिहायड्रेशनमुळे प्लाझ्मा व्हॉल्यूम कमी होतो आणि त्यामुळे रक्तातील ग्लुकोजचे प्रमाण वाढते. उष्णतेच्या ताणामुळे कॉर्टिसॉलसारखे हार्मोन्स वाढतात, ज्यामुळे क्षणिक हायपरग्लायसेमिया होऊ शकतो. तसेच, उच्च तापमानात इन्सुलिन पेन ठेवल्यास त्यांची कार्यक्षमता कमी होऊ शकते आणि साखरेत अनियमितता निर्माण होऊ शकते.
सूर्या मदर अँड चाइल्ड सुपर स्पेशालिटी हॉस्पिटलच्या सल्लागार बालरोग एंडोक्राइनोलॉजिस्ट डॉ. सजली मेहता यांनी सांगितले की, उष्णतेकडे दुर्लक्ष करणे मधुमेहींसाठी घातक ठरू शकते. उष्ण हवामानात इन्सुलिन जलद कार्य करू शकते आणि अचानक साखर कमी होऊ शकते, तर निर्जलीकरणामुळे ती अतिरिक्त वाढू शकते. गरम दिवसांत साखरेची वारंवार तपासणी, नियमित पाणी पिणे आणि दुपारच्या वेळेत घरात राहणे आवश्यक आहे. इन्सुलिन व तपासणी उपकरणे थेट उष्णतेपासून दूर ठेवावीत, अन्यथा केटोआसिडोसिस, हृदयावर ताण आणि उष्माघात यांसारखे गंभीर परिणाम संभवतात.
