ओलसर उष्णतेच्या लाटांमागील यंत्रणा शास्त्रज्ञांनी शोधली
युरोपच्या रॉसबी लहरी आणि बंगालच्या उपसागराचा प्रभाव
पुण्यातील आयआयटीएम आणि आयएमडी शास्त्रज्ञांनी जर्नल ऑफ द ॲटमॉस्फेरिक सायन्सेसमध्ये प्रकाशित केलेल्या अभ्यासात उष्णतेच्या ओलसर लाटांचे यंत्रणात्मक कारण उघड केले. त्यांनी दर्शवले की युरोपच्या पश्चिम किनाऱ्याजवळून येणाऱ्या रॉसबी वायुमंडलीय लहरी आणि बंगालच्या उपसागरातील तापमानवाढ यांचा समन्वय भारतातील दमट उष्णतेच्या लाटा तीव्र करू शकतो. या संशोधनामुळे सार्वजनिक आरोग्यासाठी लवकर चेतावणी देणे शक्य होईल. अभ्यासात असे आढळले की जेट प्रवाहाच्या विशिष्ट स्थितीत ही दोन्ही प्रणाली एकत्र आल्यास उष्णता आणि आर्द्रतेचे प्राणघातक मिश्रण तयार होते.
पुणे : IITM शास्त्रज्ञ राजीव चट्टोपाध्याय यांनी सांगितले की, भारतीय उन्हाळ्यात दोन प्रकारच्या उष्णतेच्या लाटा आहेत – कोरडे आणि आर्द्र. कोरड्या लाटांमध्ये वाढ दिसून येत नसली तरी, आर्द्र लाटा ज्या उष्णतेसह जास्त आर्द्रता आणतात, त्या सांख्यिकीयदृष्ट्या लक्षणीय आणि वेगवान आहेत. या अभ्यासात त्यांनी युरोप-मध्य-पूर्व-हिंद महासागर मार्गावरील रॉसबी लहरींचा प्रभाव तसेच बंगालच्या उपसागरातील तापमानवाढ यांचा अभ्यास केला.
शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की, जेव्हा या दोन प्रणाली एकत्र येतात, तेव्हा अँटीसायक्लोन बळकट होतो, अधिक काळ टिकतो आणि भारतात ओलावा पंप करतो. त्यामुळे उष्णता आणि आर्द्रतेचे प्राणघातक मिश्रण तयार होते. या निष्कर्षाची पुष्टी 129 भिन्न गणितीय वातावरणीय मॉडेल प्रयोगांद्वारे करण्यात आली. पर्यावरणीय लहरी आणि बंगालच्या उपसागरातील तापमानवाढ यांचा संवाद जेट प्रवाहाच्या विशिष्ट वेगावर प्रभावीपणे काम करतो.
अभ्यासात सहभागी इतर शास्त्रज्ञांमध्ये एस लक्ष्मी (सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ), डीएस पै (IMD, नवी दिल्ली) आणि आयएमडी संशोधकांचा समावेश आहे. हे संशोधन उष्णतेच्या लाटांचे वैज्ञानिक समज वाढवून, लवकर चेतावणी आणि लोकसंख्येसाठी आरोग्य सुरक्षेसाठी उपयुक्त ठरेल.
