औद्योगिक सुरक्षा आणि पर्यावरण निरीक्षणात नव्या तंत्रज्ञानाची गती
छत्रपती संभाजीनगर, नांदेड : स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ (SRTMU) मधील संशोधकांनी भारत सरकारकडून पेटंट मंजूर केलेले पोशाखयोग्य उपकरण विकसित केले आहे, जे वास्तविक वेळेत विषारी वायू शोधू शकते. या उपकरणामुळे औद्योगिक सुरक्षा आणि पर्यावरणीय निरीक्षण अधिक प्रभावी होण्याची अपेक्षा आहे.
संशोधन संघ: प्राध्यापक राजाराम माने यांच्या नेतृत्वाखाली ऋषिकेश सुर्यवंशी, प्राध्यापक अविनाश गायकवाड, विजयपाल वाधवे आणि प्रतीक राऊत यांनी हे उपकरण विकसित केले आहे. त्यांना डॉ. संतोष जाधव, डॉ. रवी कावळे आणि डॉ. श्याम गोरे यांनी सहाय्य केले.
संशोधकांच्या माहितीनुसार, हे कॉम्पॅक्ट आणि सहज परिधान करता येणारे गॅझेट कार्बन मोनॉक्साईड, हायड्रोजन सल्फाइड, सल्फर डायऑक्साइड यांसारख्या घातक वायूंचा तात्काळ शोध घेऊ शकते. या वायूंच्या संपर्कात आल्यास विषबाधा, गुदमरण किंवा गंभीर आरोग्य समस्या निर्माण होऊ शकतात.
उपकरणात प्रगत सेन्सर्स बसवले आहेत जे हवेच्या गुणवत्तेचा सतत मागोवा घेतात आणि जेव्हा वायूची पातळी सुरक्षिततेच्या मर्यादेपेक्षा जास्त असते, तेव्हा अलार्म वाजवून वापरकर्त्याला तत्काळ चेतावणी देतात. तसेच, हे सूचना सेलफोन अॅप्लिकेशनद्वारे पाठवते, ज्यामुळे जलद प्रतिसाद आणि संभाव्य जीवघेणा परिस्थिती टाळता येते.
संशोधकांनी नमूद केले की, हे उपकरण विशेषतः खाणी, रासायनिक उद्योग, आपत्कालीन प्रतिसाद तंत्रज्ञ आणि प्रदूषण प्रभावित भागातील रहिवाशांसाठी फायदेशीर ठरेल. औद्योगिक वातावरणात विषारी वायूंच्या संपर्कामुळे होणाऱ्या अपघातांना कमी करणे या प्रकल्पाचा मुख्य उद्देश आहे.
SRTMU च्या भौतिकशास्त्र विभागाचे प्रमुख प्राध्यापक माने म्हणाले, “उपकरण अत्यंत संवेदनशील असून जलद आणि अचूक वाचन प्रदान करते. पेटंट हा आमच्या कार्यसंघाच्या समर्पित प्रयत्नांचा मान्यताप्राप्त पुरावा आहे. आता हे तंत्रज्ञान उद्योगांपर्यंत पोहोचवणे आणि जीव वाचवण्यास मदत करणे हे आमचे पुढील उद्दिष्ट आहे.”
विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. मनोहर चासकर, प्र-कुलगुरू डॉ. अशोक महाजन आणि कुलसचिव डॉ. डी.डी. पवार यांनी संशोधकांचे अभिनंदन केले आणि म्हटले की, हे उपकरण विद्यापीठातून उदयास येत असलेल्या सामाजिकदृष्ट्या संबंधित नवोपक्रमाचे अनुकरणीय मॉडेल आहे.
