स्टारफिशकडे नसतो मेंदू, तरीही जगते सहज
निसर्गाने निर्माण केले जगण्यासाठी वेगवेगळे मार्ग
समुद्रातील काही जीव मेंदू नसतानाही आश्चर्यकारक पद्धतीने जीवन जगतात. स्टारफिशसारख्या जीवांकडे डोके किंवा मेंदू नसतो, तरी ते आपल्या मज्जातंतूंच्या सहाय्याने हालचाल आणि प्रतिसाद देतात. काही प्रजातींमध्ये हरवलेले अवयव पुन्हा निर्माण करण्याचीही अद्भुत क्षमता असते. निसर्गातील या वैशिष्ट्यांमुळे जीवसृष्टीतील विविधता आणि अनुकूलनशक्तीची ताकद स्पष्ट होते. जीवन टिकवण्यासाठी नेहमीच गुंतागुंतीचा मेंदू आवश्यक नसतो, हे हे जीव सिद्ध करतात.
नवी दिल्ली : समुद्रातील अनेक जीव त्यांच्या वैशिष्ट्यपूर्ण रचनेमुळे वैज्ञानिकांनाही आश्चर्यचकित करतात. त्यापैकीच एक म्हणजे स्टारफिश किंवा समुद्री तारा. या जीवाकडे डोके किंवा मेंदू नसतानाही तो सहजपणे जीवन जगतो आणि आपल्या सभोवतालच्या वातावरणाशी जुळवून घेतो.
स्टारफिशच्या शरीरात मेंदू नसला तरी त्याच्याकडे मज्जातंतूंचे जाळे असते. शरीराच्या मध्यभागी असलेल्या मज्जातंतूच्या वलयातून प्रत्येक हातात नसा पसरलेल्या असतात. याच नसा त्याला हालचाल करण्यास आणि बाहेरील परिस्थितींना प्रतिसाद देण्यास मदत करतात.
विशेष म्हणजे, काही स्टारफिश प्रजातींमध्ये हरवलेला हात पुन्हा निर्माण करण्याची क्षमता असते. काही वेळा शरीराच्या एका छोट्या भागातून संपूर्ण नवीन समुद्री तारा विकसित होऊ शकतो. ही क्षमता निसर्गातील पुनरुत्पादन आणि पुनर्निर्मितीच्या अद्भुत प्रक्रियेचे उदाहरण मानली जाते.
वैज्ञानिकांच्या मते, असे अनेक जीव आहेत जे मेंदूशिवाय जीवन जगतात. काही जीव मज्जातंतूंच्या जाळ्यावर अवलंबून असतात, तर काही समूह सहकार्य आणि शरीराच्या वेगळ्या प्रणालींच्या मदतीने कार्य करतात. यामुळे निसर्गाने प्रत्येक आव्हानासाठी वेगवेगळे उपाय तयार केले असल्याचे स्पष्ट होते.
जीवसृष्टीतील या वैशिष्ट्यांमुळे एक गोष्ट अधोरेखित होते की, जगण्यासाठी नेहमीच जटिल शरीररचना आवश्यक नसते. परिस्थितीनुसार स्वतःला बदलण्याची आणि टिकून राहण्याची क्षमता अनेकदा अधिक महत्त्वाची ठरते. समुद्रातील हे जीव निसर्गाच्या अनोख्या आणि अद्भुत रचनांची जिवंत उदाहरणे मानले जातात.
