कौटुंबिक वातावरणाचा लहान मुलांच्या व्यक्तिमत्त्वावर मोठा प्रभाव
खेळकर स्वभावापासून भावनिक जिव्हाळ्यापर्यंत अनेक खास गुण
अनेक कुटुंबांमध्ये घरातील सर्वात लहान मूल वेगळ्या वातावरणात वाढताना दिसते. मोठी भावंडे, तयार झालेल्या सवयी आणि घरातील ठरलेली लय यामुळे त्यांचा स्वभाव खास पद्धतीने घडतो. अशा मुलांमध्ये सहसा खेळकरपणा, लोकांना सहज आपलेसे करण्याची कला आणि भावनिक जिव्हाळा अधिक दिसून येतो. मानसशास्त्रानुसार जन्मक्रम व्यक्तिमत्त्वावर काही प्रमाणात परिणाम करू शकतो. त्यामुळे घरातील धाकट्या मुलांमध्ये काही समान वैशिष्ट्ये वारंवार पाहायला मिळतात.
मुंबई : घरातील सर्वात लहान मूल अनेकदा कुटुंबातील सर्वांचे लाडके असते. ते जेव्हा या जगात येते, तेव्हा घरात आधीच मोठी भावंडे, ठरलेली दिनचर्या आणि एक वेगळे वातावरण तयार झालेले असते. त्यामुळे अशा मुलांचा स्वभाव इतरांपेक्षा वेगळा घडताना दिसतो.
मानसशास्त्रातील काही अभ्यासांनुसार, घरातील धाकट्या मुलांमध्ये काही खास गुण सामान्यपणे आढळतात. हे गुण त्यांच्या वाढीच्या वातावरणामुळे आणि कुटुंबातील भूमिकेमुळे विकसित होत असल्याचे मानले जाते.
खेळकर आणि उत्साही स्वभाव हे धाकट्या मुलांचे मोठे वैशिष्ट्य मानले जाते. मोठ्या भावंडांमध्ये वाढताना ते अधिक मोकळे आणि विनोदी स्वभावाचे बनतात. घरातील वातावरण हलकेफुलके ठेवण्याची त्यांच्यात नैसर्गिक क्षमता असते.
अशा मुलांमध्ये लोकांचे लक्ष वेधून घेण्याची कला देखील उत्तम असते. मोठ्या भावंडांमध्ये स्वतःची ओळख निर्माण करण्यासाठी ते वेगळेपण दाखवण्याचा प्रयत्न करतात. त्यामुळे त्यांचा आत्मविश्वास आणि सामाजिक वावर चांगला विकसित होतो.
मन वळवण्यात पटाईत असणे हेही एक सामान्य वैशिष्ट्य आहे. घरातील मोठ्या सदस्यांकडून मदत मिळवण्यासाठी किंवा स्वतःची गोष्ट मान्य करून घेण्यासाठी ते संवाद कौशल्य चांगल्या प्रकारे वापरतात.
याशिवाय धाकटी मुले सहसा प्रेमळ आणि भावनिकदृष्ट्या जवळची असतात. कुटुंबातील सर्वांकडून मिळणारे अधिक लक्ष आणि काळजी यामुळे त्यांच्यात जिव्हाळ्याची भावना अधिक विकसित होते.
अनेक वेळा ही मुले लवचिक आणि परिस्थितीशी जुळवून घेणारी देखील असतात. मोठ्या भावंडांच्या वातावरणात वाढताना त्यांना अनेक बदलांचा सामना करावा लागतो, त्यामुळे त्यांची मानसिक तयारी मजबूत बनते.
तज्ज्ञांच्या मते, जन्मक्रम व्यक्तिमत्त्वावर काही प्रमाणात परिणाम करू शकतो, मात्र प्रत्येक व्यक्तीचा स्वभाव वेगळा असतो. तरीही घरातील सर्वात लहान मुलांमध्ये ही वैशिष्ट्ये अनेकदा पाहायला मिळतात.
