अल्सरेटिव्ह कोलायटिससाठी स्टेम सेल-आधारित उपचार विकसित होणार
पुण्यातील एकमेव संस्था ठरली डीवाय पाटील विद्यापीठ
पिंपरी येथील डॉ डी वाय पाटील विद्यापीठाच्या दोन शास्त्रज्ञांना अल्सरेटिव्ह कोलायटिस या दीर्घकालीन आजारासाठी नाविन्यपूर्ण उपचार विकसित करण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील मानाचे अनुदान मिळाले आहे. भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषदेकडून (ICMR) देण्यात येणारे 56 लाख रुपयांचे हे जागतिक आव्हान अनुदान आहे. देशभरातून आलेल्या सुमारे 1,500 प्रस्तावांमधून केवळ 37 प्रकल्पांची निवड झाली आहे. या संशोधनातून स्टेम सेल-आधारित कॅप्सूल स्वरूपातील उपचार विकसित करण्यात येणार आहेत. वैद्यकीय क्षेत्रात हा प्रकल्प मोठी क्रांती घडवू शकतो.
पुणे : पिंपरीतील डॉ डी वाय पाटील विद्यापीठातील दोन शास्त्रज्ञांनी भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषदेकडून (ICMR) अल्सरेटिव्ह कोलायटिस या जुनाट आणि दीर्घकालीन आजारासाठी स्टेम सेल-आधारित उपाय विकसित करण्यासाठी 56 लाख रुपयांचे जागतिक स्तरावरील पहिले आव्हान अनुदान जिंकले आहे. या आजारासाठी सध्या प्रभावी आणि दीर्घकालीन उपचार मर्यादित असल्याने हे संशोधन महत्त्वाचे मानले जात आहे.
हे अनुदान शास्त्रज्ञ डी अविनाश खरात आणि एमेरिटस शास्त्रज्ञ रमेश भोंडे यांना देण्यात आले आहे. हे दोघेही डॉ डी वाय पाटील विद्यापीठाच्या पुनर्जन्म औषध प्रयोगशाळेत (RML) कार्यरत आहेत. संपूर्ण भारतातून सादर करण्यात आलेल्या सुमारे 1,500 अर्जांपैकी केवळ 37 प्रकल्पांची निवड करण्यात आली असून, ही निवड प्रक्रिया अत्यंत स्पर्धात्मक होती.
रमेश भोंडे यांनी सांगितले की, गेल्या आठ वर्षांत RML ने बेंचपासून बेडसाइडपर्यंत मानवी स्टेम सेल संशोधनात मोठी प्रगती साधली आहे. 2018 मध्ये या प्रयोगशाळेची स्थापना झाली असून प्रख्यात शास्त्रज्ञ रघुनाथ माशेलकर यांच्या हस्ते तिचे उद्घाटन करण्यात आले होते. या प्रयोगशाळेत मानवी दंत पल्प, हिरड्या आणि नाभीसंबधी कॉर्ड स्टेम सेल्सची बँक उभारण्यात आली आहे.
या स्टेम सेल्सचा वापर मधुमेह, ओरल सबम्यूकस फायब्रोसिस, अल्सरेटिव्ह कोलायटिस तसेच भाजल्याच्या जखमा बरे करण्यासाठी प्राण्यांच्या मॉडेल्समध्ये प्री-क्लिनिकल अभ्यासासाठी केला जात आहे. या प्रकल्पांतर्गत मानवी स्टेम सेल स्रावांपासून तयार होणाऱ्या कॅप्सूल्स विकसित करण्याचे उद्दिष्ट आहे, ज्या तोंडी सेवन करता येतील.
सामान्यतः स्टेम सेल थेरपी ही इंजेक्शनद्वारे दिली जाते, मात्र या उत्पादनाची वैशिष्ट्ये म्हणजे एक किंवा जोडलेल्या कॅप्सूल स्वरूपात उपचार देण्यात येणार आहेत. हे अनुदान तीन वर्षांसाठी देण्यात आले असून 1 जानेवारी 2026 रोजी त्याची अधिकृत घोषणा करण्यात आली होती, अशी माहिती अविनाश खरात यांनी दिली.
या दोन्ही शास्त्रज्ञांनी गेल्या सहा वर्षांत प्रतिष्ठित आंतरराष्ट्रीय जर्नल्समध्ये 60 हून अधिक शोधनिबंध प्रकाशित केले आहेत. आयुर्वेदिक आणि होमिओपॅथी औषधांच्या तपासणीसाठी मानवी स्टेम सेल प्लॅटफॉर्म वापरण्यासाठी त्यांना केंद्रीय मंत्रालयांकडून अतिरिक्त अनुदानही मिळाले आहे. डीवाय पाटील विद्यापीठ हे हे अनुदान मिळवणारे पुण्यातील एकमेव शैक्षणिक संस्थान ठरले आहे.
