दंत इमेजिंगमुळे फॉरेन्सिक क्षेत्रात मोठी झेप
सैन्य, न्यायालय आणि पुरातत्वासाठी उपयुक्त संशोधन
प्रगत दंत इमेजिंग तंत्रज्ञानामुळे आता वयाचा अंदाज अधिक अचूकपणे लावता येणार आहे. CBCT स्कॅनच्या मदतीने 96 टक्क्यांपर्यंत अचूकता मिळाल्याचा दावा संशोधनातून करण्यात आला आहे. सशस्त्र दलांच्या वैद्यकीय सेवांमधील या अभ्यासामुळे फॉरेन्सिक आणि न्यायालयीन प्रक्रियेत मोठी मदत होणार आहे. या पद्धतीत दातांच्या रचनेतील बदलांचा अभ्यास करून वय निश्चित केले जाते. भविष्यात ही पद्धत विविध क्षेत्रांत उपयुक्त ठरणार असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
पुणे : प्रगत दंत इमेजिंग तंत्रज्ञानाच्या मदतीने वयाचा अंदाज लावण्याची नवी पद्धत विकसित करण्यात आली असून CBCT स्कॅनच्या सहाय्याने 96 टक्क्यांपर्यंत अचूकता मिळू शकते, असे संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे. सशस्त्र दलांच्या वैद्यकीय सेवांतील या अभ्यासामुळे फॉरेन्सिक, न्यायालयीन आणि वैज्ञानिक क्षेत्रात मोठी मदत होण्याची शक्यता आहे.
लेफ्टनंट कर्नल डॉ. पूनम प्रकाश, कमांड मिलिटरी डेंटल सेंटर, उधमपूर येथील तज्ज्ञांनी पल्प-टू-टूथ व्हॉल्यूम रेशो (PV/TV) मोजण्यासाठी कोन बीम कॉम्प्युटेड टोमोग्राफी (CBCT) स्कॅनचा वापर करणारी पद्धत विकसित केली आहे. हे संशोधन मेडिकल जर्नल आर्म्ड फोर्सेस इंडिया मध्ये प्रकाशित झाले आहे.
या अभ्यासात 20 ते 40 वयोगटातील 1,800 पुरुष सैनिकांचा समावेश करण्यात आला. उच्च-रिझोल्यूशन CBCT स्कॅन आणि HOROS सॉफ्टवेअर च्या मदतीने दात आणि लगद्याचे प्रमाण मोजण्यात आले. वयानुसार लगदा आकुंचन पावत असल्यामुळे हे प्रमाण वयाचा अचूक अंदाज देणारा जैविक निर्देशक ठरतो, असे संशोधकांनी सांगितले.
कुत्रा दातांमध्ये सर्वाधिक अचूकता आढळली असून 96% अचूकतेसह वयाचा अंदाज लावता आला. 3.5 ते 4.3 वर्षे इतका त्रुटीचा फरक नोंदवण्यात आला, जो फॉरेन्सिक सायन्समध्ये अत्यंत विश्वासार्ह मानला जातो. ही पद्धत नॉन-आक्रमक, वैज्ञानिक आणि पुनरुत्पादक आहे, असे डॉ. प्रकाश यांनी स्पष्ट केले.
या तंत्रज्ञानाचा उपयोग सैन्यात भरती, सेवा नोंदी पडताळणी आणि मृतदेहांची ओळख पटवण्यासाठी होऊ शकतो. विशेषतः आपत्ती, युद्ध किंवा अपघातांमध्ये ओळख पटवणे कठीण असताना दातांची रचना महत्त्वाची ठरते, असे तज्ज्ञांनी नमूद केले.
न्यायालयीन प्रक्रियेतही या पद्धतीचा मोठा उपयोग होऊ शकतो. वयासंबंधी वादग्रस्त प्रकरणांमध्ये न्यायाधीशांना वैज्ञानिक आधार मिळू शकतो, असे कायदेतज्ज्ञांचे मत आहे. तसेच पुरातत्व संशोधनातही नॉन-डिस्ट्रक्टिव्ह पद्धतीने वयाचा अंदाज लावणे शक्य होणार आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, भविष्यात विविध लोकसंख्येवर अधिक अभ्यास करून या पद्धतीची अचूकता आणखी वाढवता येईल. फॉरेन्सिक ओडोन्टोलॉजी हे शास्त्र मानवी ओळख पटवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावत असून युद्धकाळापासून ते आजपर्यंत त्याचा वापर होत आहे.
