रंगमंचावरील २८ वर्षांचा देदीप्यमान प्रवास
सावंतवाडी । सचिन रेडकर : दशावतार कलेच्या रंगमंचावर २८ वर्षांचा देदीप्यमान प्रवास करणारे, मळेवाड-देऊळवाडी येथील दत्ताराम ऊर्फ बाबल नाईक हे नाव आज दशावतार नाट्यक्षेत्रात आदराने घेतले जाते. शालेय जीवनापासूनच कलेची आवड जोपासत, त्यांनी आपल्या मेहनतीने आणि अभिनयाने स्वतःची एक वेगळी ओळख निर्माण केली. गेली २८ वर्षे त्यांनी अविरतपणे ‘राजा’ म्हणजेच राजपात्राची भूमिका साकारत रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवले आहे. केवळ एक यशस्वी कलाकार म्हणूनच नव्हे, तर नवोदित नाट्यमंडळांसाठी एक कुशल दिग्दर्शक म्हणूनही ते परिचित आहेत, ज्यांनी अनेक कलाकारांना घडवले.
मळेवाड गावचे सुपुत्र असलेले बाबल नाईक, आज केवळ एक यशस्वी कलाकार म्हणून नव्हे, तर नवोदित नाट्य मंडळांसाठी एक कुशल दिग्दर्शक म्हणूनही ओळखले जातात. त्यांच्या ‘राजा श्रीयाळ’ या राजपात्राच्या भूमिकेने त्यांना दशावतार नाट्यक्षेत्रात एक वेगळे स्थान मिळवून दिले. सन १९९१ मध्ये मळेवाडमध्ये स्थापन झालेल्या ‘श्री कुलदेवता दशावतार नाट्यमंडळा’च्या माध्यमातून त्यांच्या कलाप्रवासाला सुरुवात झाली. ‘सत्वपरीक्षा’ हे या मंडळाचे पहिले नाटक, ज्यात त्यांना ‘राजा’ची मुख्य भूमिका मिळाली. याच भूमिकेने त्यांना प्रेक्षकांसमोर यशस्वी केले आणि या नाटकाचे तब्बल दहा प्रयोग त्या वर्षी सादर झाले. कामगार कल्याण मंडळाच्या सावंतवाडीतील नाट्यस्पर्धेत सहभाग घेतल्यानंतर त्यांनी खऱ्या अर्थाने स्वतःला दशावतार कलेसाठी वाहून घेतले.
गुरुंचे मार्गदर्शन आणि २८ वर्षांचा राजपात्राचा प्रवास
बाबल नाईक यांच्या या प्रवासात त्यांचे गुरु पांडुरंग शिरसाट यांचे मार्गदर्शन अत्यंत महत्त्वाचे ठरले. शिरसाट यांनी प्रत्येक वेळी सखोल मार्गदर्शन केल्यामुळे दशावतार क्षेत्रात त्यांना खूप फायदा झाला, असे बाबल नाईक नमूद करतात. पांडुरंग शिरसाट एकदा त्यांना म्हणाले होते, “बाबल, तुला एकदा तरी यथा राजा तथा प्रजा काय असते ते दाखवतो.” आणि खरोखरच, बाबल नाईक यांनी आपल्या अभिनयाने ते सिद्ध करून दाखवले.
गेली २८ वर्षे त्यांनी मामा मोचेमाडकर, बोर्डेकर दशावतार नाटामंडळ, नाईक मोचेमाडकर लोकनाट्यमंडळ, माऊली दशावतार नाट्यमंडळ सोनुर्ली, महापुरुष दशावतार नाट्यमंडळ मळगाव, माऊली दशावतार नाट्यमंडळ डोंगरपाल, छत्रपती महाराज नाट्यमंडळ घारपी अशा विविध पारंपरिक दशावतार नाट्यमंडळात राजपात्रासहित विविधांगी भूमिका साकारल्या आहेत. राजपात्राबरोबरच त्यांनी श्रीकृष्ण, विष्णू, शंकर यांसारख्या देवतांच्या भूमिकाही यशस्वीपणे साकारत प्रेक्षकांची वाहवा मिळवली. ‘श्रीयाळ चांगुणा’ या पौराणिक नाटकातील ‘राजा श्रीयाळ’ या राजपात्राची त्यांची भूमिका प्रेक्षकांनी अक्षरशः डोक्यावर घेतली. याच भूमिकेमुळे त्यांना दशावतार नाट्यमंडळात दिग्दर्शक म्हणून खास आमंत्रणे येऊ लागली.
दिग्दर्शक म्हणून नवोदितांना संधी
“आपण आपली कला दुसऱ्यासाठी द्यावी,” या तत्त्वानुसार बाबल नाईक यांनी दशावतार नाट्यकलेत दिग्दर्शक म्हणून मार्गदर्शन केले. मळगाव येथील श्री देव महापुरुष दशावतार नाट्यमंडळातर्फे त्यांनी ‘ब्राह्मणकन्या’ नाटक बसवले. या मंडळातून नारायण आसयेकर, रत्नाकर मांजरेकर, रमेश शिरोडकर असे अनेक कलाकार चमकले आणि आज ते दशावतारी मंडळात कार्यरत आहेत.
महापुरुष दशावतार नाट्यमंडळ मळगाव, माऊली दशावतार नाट्यमंडळ डोंगरपाल, महापुरुष दशावतार नाट्यमंडळ नेमळे, श्री देवी माऊली दशावतार नाट्यमंडळ पडवे-माजगाव, सुयोग दशावतार नाट्यमंडळ मळगाव, गणेश दशावतार नाट्यमंडळ माजगाव, छत्रपती दशावतार नाट्यमंडळ घारपी यांसारख्या अनेक नवोदित नाट्यमंडळांना त्यांनी दिग्दर्शक म्हणून मार्गदर्शन केले आहे. सुयोग दशावतार नाट्यमंडळासाठी त्यांनी ‘फूलवाली’, ‘राजक्रांती’, ‘सुदर्शन प्रताप’, ‘श्रावण बाळ’ आदी नाटके बसवली. आजही नवोदित मंडळांकडून दिग्दर्शनासाठी त्यांना खास आमंत्रणे येत असतात.
कष्टमय जीवन आणि कलेची अखंड सेवा
बाबल नाईक यांची घरची परिस्थिती अत्यंत सामान्य आहे. सावंतवाडी कंझ्युमर्स को-ऑप सोसायटीमध्ये क्लार्क म्हणून काम करून त्यांनी उदरनिर्वाह चालवला. दिवसा नोकरी आणि रात्री दशावतारी नाटक असा त्यांचा २८ वर्षांचा कष्टमय प्रवास होता. सोसायटीची नोकरी सोडल्यानंतर सध्या ते मळेवाडमध्ये एक छोटे दुकान चालवत आहेत. दुकानाला सांभाळून ते आजही दशावतार नाट्यकलेसाठी आपले अनमोल योगदान देत आहेत.
बाबल नाईक यांचा हा प्रवास, कलेवरचे निस्सीम प्रेम, अखंड मेहनत आणि इतरांना घडवण्याची वृत्ती दर्शवतो. ते खऱ्या अर्थाने दशावतार नाट्यक्षेत्राचे एक अमूल्य रत्न आहेत.
