हातातोंडाशी आलेला घास डोळ्यादेखत ‘जमिनदोस्त’
आसमानी संकटाने कोकणातील शेतकरी हवालदिल
नुकसानीचे पंचनामे करून भरपाई देण्याची आर्त मागणी
सावंतवाडी । सचिन रेडकर : निसर्गाच्या लहरीपणापुढे कोकणातील शेतकरी पुन्हा एकदा हतबल झाला आहे. ज्या भातशेतीवर वर्षभराचे अर्थकारण अवलंबून असते, तीच भातशेती ऐन कापणीच्या वेळी लांबलेल्या परतीच्या पावसाच्या तडाख्याने पूर्णपणे भुईसपाट झाली आहे. साधारणतः ऑक्टोबर महिन्यात भात कापणीची लगबग सुरू होते, पण यंदा नोव्हेंबर महिना सुरू होऊनही पावसाची रिपरिप थांबायला तयार नाही. यामुळे शेतात पाणी साचून, अक्षरशः दाणे भरलेल्या भाताच्या ओंबींना (लोंब्यांना) जागेवरच कोंब फुटले आहेत. त्यामुळे शेतकऱ्याच्या हातातोंडाशी आलेला घास या ‘आसमानी संकटाने’ हिरावून घेतला असून, बळीराजाच्या डोळ्यातून अश्रूंच्या धारा वाहत आहेत.
भाताच्या ओंबींना कोंब: शेतकऱ्याचे हृदयद्रावक वास्तव
भात पीक तयार झाल्यावर त्याला त्वरित कापणी करून वाळवणे अत्यंत आवश्यक असते. मात्र, सलग कोसळणाऱ्या पावसामुळे अनेक शेतकऱ्यांना कापणी करणे शक्य झाले नाही. जे पीक शेतात उभे होते, ते भुईसपाट झाले आणि पाण्याखाली राहिल्यामुळे त्यात भाताचे दाणे रुजून त्याचे छोटे कोंब बाहेर आले आहेत.
त्यामुळे आता शेती कापून तरी काय करणार असा सवाल शेतकऱ्यासमोर उभा ठाकला आहे. ही कोंब फुटलेली ओंबी पाहणे म्हणजे, शेतकऱ्याच्या चार महिन्यांच्या कष्टावर निसर्गाने मारलेला घाव असून शेतकरी पूर्णपणे हवालदिल झाला आहे.
डोळ्यांदेखत पीक मातीमोल: जीवघेणी हतबलता
कोकणातील शेतकरी मुख्यत्वे करून एकाच हंगामात भातपीक घेतात. पेरणीपासून ते कापणीपर्यंत ३ ते ४ महिने शेतकरी अपार कष्ट घेतो. मात्र, आता कापणीला आलेले सोनेरी पीक जमिनीदोस्त होत असल्याचे आणि कुजण्याच्या मार्गावर असल्याचे हृदयद्रावक चित्र सर्वत्र दिसत आहे. शेतीत साचलेल्या पाण्यामुळे भाताचे पीक कुजत आहे. ज्या शेतकऱ्यांनी कसंबसं कापणी करून भात वाळवण्यासाठी शेतात किंवा बांधावर टाकले, त्या धान्यालाही ओलाव्यामुळे कोंब फुटले आहेत. त्यामुळे शेतकऱ्याची वर्षभराची आशा आणि कुटुंबाचे आर्थिक नियोजनही या पाण्याखाली बुडाले आहे.
दुहेरी संकट: अन्न आणि जनावरांचा चाराही धोक्यात
एकीकडे मुसळधार पावसामुळे कापणीला आलेले भात वाया जात असतानाच भात पडल्यामुळे पाण्यात गवतही कुजून गेल्याने गुरांना वैरण काय घालायचे हा प्रश्न देखील शेतकऱ्यांसमोर उभा ठाकला आहे. त्यामुळे परतीच्या या मुसळधार पावसाने केवळ भातशेतीचेच नुकसान झालेले नाही, तर शेतकऱ्यांसमोर ‘खायचे काय’ आणि ‘जनावरांना काय घालायचे’ असे दुहेरी संकट उभे केले आहे. या पिकावरच कुटुंबाचा उदरनिर्वाह आणि वर्षभराचे बजेट अवलंबून असते. पीक हातातून गेल्यामुळे पूर्ण वर्षाचे आर्थिक नियोजन कोलमडले आहे.
वन्यप्राण्यांच्या नुकसानीनंतर परतीच्या पावसाचा तडाखा
कोकणातील शेतकऱ्याला आधीच गवेरेडे, मोर, डुक्कर यांसारख्या वन्य प्राण्यांमुळे मोठ्या नुकसानीचा सामना करावा लागत होता. अनेक ठिकाणी वन्यप्राण्यांनी भातशेतीचे मोठे नुकसान केले होते. अशात, परतीच्या पावसाने उरलेसुरलेले पीकही पूर्णपणे नष्ट केले आहे. या दुहेरी माऱ्यामुळे येथील शेतकरी पूर्णपणे हतबल झाला आहे. एका बाजूला वन्यजीवांचा उपद्रव, तर दुसऱ्या बाजूला निसर्गाचा कोप, यामुळे शेतकरी अगदी निराधार झाला आहे.
शासनाकडे ‘ओला दुष्काळ’ जाहीर करण्याची आर्त मागणी
सध्याची परिस्थिती पाहता, कोकणात शेतजमिनीतील भातशेतीचे झालेले नुकसान हे अपरिमित आणि भरून न येणारे आहे. भातशेतीचे नुकसान ५० टक्क्यांहून अधिक आहे. त्यामुळे येथील शेतकरी आता शासनाकडे त्वरीत ‘ओला दुष्काळ’ जाहीर करण्याची मागणी करत आहेत. शेतकऱ्यांचे झालेले मोठे नुकसान लक्षात घेऊन, शासनाने कोणतीही दिरंगाई न करता, तातडीने नुकसानीचे पंचनामे सुरू करावेत आणि शेतकऱ्यांना त्वरित नुकसान भरपाई द्यावी, अशी मागणी जोर धरत आहे. शासनाने त्वरित लक्ष देऊन या हवालदिल झालेल्या, जीवघेण्या संकटात सापडलेल्या शेतकऱ्यांना मायेचा आधार देणे अत्यंत आवश्यक आहे.
पुढील आठवड्याचा हवामान अंदाज: चिंता वाढवणारे वातावरण
हवामान विभागाने दिलेल्या अंदाजानुसार पुढील आठवड्यातही कोकणात पावसाची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.
रविवार (२ नोव्हें): अंशतः ढगाळ हवामान, ३५% पावसाची शक्यता.
सोमवार (३ नोव्हें): तुरळक वादळी पाऊस, ३५% पावसाची शक्यता.
मंगळवार (४ नोव्हें): हवामान अंशतः निरभ्र होण्याची शक्यता, ५% पावसाची शक्यता.
बुधवार (५ नोव्हें): हलका पाऊस, २५% पावसाची शक्यता.
गुरुवार ते शनिवार (६ ते ८ नोव्हें): पावसाची शक्यता कमी होत जाईल.
हा हवामान अंदाज शेतकरी बांधवांची चिंता अधिक वाढवणारा आहे. पुढील काही दिवस पूर्णपणे कोरडे राहणार नाहीत, याचा अर्थ साचलेले पाणी शेतातून पूर्णपणे बाहेर काढणे आणि जमिनी कोरड्या करणे हे मोठे आव्हान शेतकऱ्यांसमोर असेल. तसेच पाऊस पूर्णपणे थांबल्याशिवाय उरली सुरली भात शेती कापणेही शक्य नसल्याने शेतकरी आकाशाकडे पाहून देवाचा धावा करू लागले आहेत.
