उत्पादकता वाढून खर्च घटणार, एकट्या व्यक्तीकडून संघाएवढे काम शक्य : ऑल्टमन
तज्ज्ञांचा सवाल — स्वप्न सुंदर, पण वास्तव अजून कठीण
किराणा बिल कमी होणे, सॉफ्टवेअर स्वस्त होणे आणि एआयमुळे साईड हसल पूर्णवेळ उत्पन्नात बदलणे — अशी अर्थव्यवस्था ओपनएआयचे सीईओ सॅम ऑल्टमन पाहत आहेत. त्यांच्या मते, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) उत्पादकता प्रचंड वाढवून खर्च घटवेल आणि चलनवाढीवर दबाव आणेल. मात्र, सध्याची आर्थिक आकडेवारी आणि रोजगारविषयक चिंता पाहता ही दृष्टी किती वास्तववादी आहे, यावर चर्चा सुरू आहे.
न्यूयॉर्क : ओपनएआयचे सीईओ सॅम ऑल्टमन यांनी अलीकडील कंपनी टाउनहॉल्स आणि खासगी चर्चांमध्ये एआयमुळे अर्थव्यवस्थेत ‘स्वस्त विपुलता’ येईल असा दावा केला आहे. त्यांच्या मते, एआय उत्पादकता टर्बोचार्ज करेल, ज्यामुळे एका व्यक्तीकडून संघाएवढे काम शक्य होईल आणि संपूर्ण प्रणालीतील खर्च कमी होतील.
ऑल्टमन यांच्या तर्कानुसार, सॉफ्टवेअर विकास, उत्पादन, रोबोटिक्स आणि सेवा क्षेत्रात एआयचा मोठा प्रभाव दिसेल. आज ज्या कामांसाठी कोडर्स, टेस्टर्स आणि व्यवस्थापकांची टीम लागते, ती कामे एआयच्या मदतीने कमी वेळात आणि कमी खर्चात होतील. परिणामी, वस्तू आणि सेवांच्या किमती घसरतील. $200 मध्ये मिळणारी सेवा $100 मध्ये मिळू शकते, असा त्यांचा अंदाज आहे.
ट्यूटरिंग, कायदेशीर सल्ला, डिझाइन यांसारख्या सेवांमध्ये एआय ‘ग्रंट वर्क’ हाताळेल आणि मानव सर्जनशीलतेवर लक्ष केंद्रित करतील, असेही ऑल्टमन म्हणतात. एलॉन मस्क आणि अँथ्रोपिकचे डॅरिओ अमोडेई यांसारखे तंत्रज्ञान क्षेत्रातील नेतेही ‘पोस्ट-स्कॅर्सिटी’ म्हणजेच टंचाईनंतरच्या अर्थव्यवस्थेची चर्चा करत आहेत.
मात्र, वास्तव वेगळे चित्र दाखवत आहे. अमेरिकेत महागाई चिकट स्वरूपाची आहे, भाडे वाढले आहे आणि दीर्घकालीन बेरोजगारी वाढताना दिसते. काही अभ्यासांनुसार, एआयमुळे अपेक्षित उत्पादकता वाढ अद्याप मोठ्या प्रमाणात दिसून आलेली नाही. अनेक कार्यालयांमध्ये एआय साधनांचा वापर असूनही कामाचा वेग फारसा वाढलेला नाही, असे कामगारांचे म्हणणे आहे.
नोकऱ्यांवर परिणाम हा आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा आहे. ऑल्टमन ‘सशक्तीकरणा’चा उल्लेख करतात, पण संक्रमण काळात काही नोकऱ्या नष्ट होण्याची शक्यता तज्ज्ञ नाकारत नाहीत. इतिहासात एटीएम, इंटरनेट यांसारख्या तंत्रज्ञान बदलांनी नवी रोजगारसंधी निर्माण केल्या, पण त्या सर्वांसाठी समान नव्हत्या.
सामान्य नागरिकांसाठी ऑल्टमन यांची दृष्टी आशादायक असली तरी वेळेचा घटक निर्णायक ठरणार आहे. ओपनएआयची ट्रिलियन-डॉलर पायाभूत सुविधांची योजना दीर्घकालीन फायदे देऊ शकते, पण सध्या मोठा खर्च आणि अनिश्चितता कायम आहे. एआय खरोखरच किमती कमी करेल का, नोकऱ्या कशा बदलतील — याची उत्तरे काळच देईल.
निष्कर्ष : एआय हे केवळ एलिटसाठीचे खेळणे न राहता सामान्यांसाठी संधी निर्माण करणारे साधन ठरेल का, हा खरा प्रश्न आहे. युटोपिया की प्रचार? चर्चा सुरूच आहे.
