हॉस्पिटॅलिटी शिक्षण आणि व्यावसायिक किचनमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वाढता वापर
डेटा, गणित आणि नियोजन AI कडे; चव, कल्पकता आणि निर्णय मानवी हातात
कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आता फक्त भविष्यातील प्रयोग न राहता व्यावसायिक स्वयंपाकघर आणि हॉस्पिटॅलिटी क्लासरूममधील दैनंदिन साधन बनत आहे. रेसिपीचे गणित, खर्चाचे अंदाज, कागदपत्रांची प्रक्रिया आणि अभ्यासक्रमाचे संक्षेपण या सर्व कामांमध्ये AI महत्त्वाची भूमिका बजावत असली, तरी स्वयंपाकाची खरी कला, सर्जनशीलता आणि चव अजूनही शेफच्या अनुभवावर आणि संवेदनांवर अवलंबून आहे.
पुणे : कृत्रिम बुद्धिमत्ता हळूहळू व्यावसायिक किचन आणि हॉस्पिटॅलिटी शिक्षणात स्थिरावत आहे. अनुभवी शेफ असोत वा विद्यार्थी, AI मुळे स्वयंपाकघराचे नियोजन, मोजमाप, खर्च विश्लेषण आणि दस्तऐवजीकरण यामध्ये मोठा बदल होत आहे. मात्र तज्ज्ञांचे एकमत आहे की AI ही सहाय्यक प्रणाली आहे, मानवी कौशल्याची जागा घेणारी नाही.
सोमवारी आयोजित ‘युनायटेड वर्ल्ड ऑफ यंग शेफ 2026’ या कार्यक्रमात इंटरनॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ हॉटेल मॅनेजमेंट (IIHM) चे विद्यार्थी आणि आंतरराष्ट्रीय शेफ एकत्र आले होते. आधुनिक आतिथ्य उद्योगावर तंत्रज्ञानाचा होणारा प्रभाव आणि त्यातील संधी-आव्हाने यावर या वेळी चर्चा झाली.
AI चा उपयोग केवळ कार्यक्षमतेपुरता मर्यादित न राहता, सांस्कृतिक वारसा जपण्यासाठीही केला जात आहे. IIHM च्या NamaAIste या AI पोर्टलद्वारे देशभरातील पाककला विद्यार्थी प्रादेशिक आणि पारंपरिक रेसिपींचे डिजिटायझेशन करत आहेत. या पारंपरिक पदार्थांना ऍलर्जी, आहारशैली किंवा जीवनशैलीनुसार बदलता येते, तेही त्यांच्या मूळ चवीशी तडजोड न करता.
विद्यार्थी फरहान शेख यांच्यासाठी AI हे प्रशिक्षणाचा अविभाज्य भाग बनले आहे. “आता हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंट शिकताना AI केंद्रस्थानी आहे. घटकांची सविस्तर यादी, १०० जणांसाठी रेसिपीचे गणित, खर्चाचे अंदाज आणि किफायतशीर विक्रेते ओळखण्यासाठी मी ChatGPT वापरतो,” असे त्यांनी सांगितले. अभ्यासक्रम संक्षिप्त करून वास्तविक स्वयंपाकघरातील परिस्थिती समजून घेण्यासाठीही AI मदत करत असल्याचे ते म्हणाले.
द्वितीय वर्षाचा विद्यार्थी मीत चंडालिया F&B सेवेतील अनुभव सांगताना म्हणाला, “नवीन कॉकटेल रेसिपी, बेकरी आणि पेस्ट्रीसाठी आवश्यक असलेली अचूकता साधण्यासाठी AI उपयुक्त ठरते. हे पेपरवर्क कमी करते आणि कामाचा वेग वाढवते.” त्याच्या मते, AI हा आधार आहे, पर्याय नाही.
व्यावसायिक पातळीवर, लंडनस्थित शेफ साराह हार्टनेट (ग्लोबल पेस्ट्री आयकॉन) म्हणाल्या की उद्योग अजूनही AI चा अभ्यास करत आहे. “AI आम्ही प्रत्येक प्रक्रियेत जबरदस्तीने वापरत नाही, पण जिथे मूल्य वाढते तिथे त्याचा विचार केला जातो,” असे त्यांनी स्पष्ट केले. त्यांच्या मते, AI मुळे जुन्या पाककला तंत्रांची उजळणी होऊ शकते, जी काळाच्या ओघात हरवत चालली आहेत.
जुमेराह कार्लटन टॉवर, लंडन येथील कार्यकारी शेफ मारियो परेरा AI ला “वेळ वाचवणारा सहयोगी” मानतात. “कॅलरी, खर्च, ऍलर्जीन ब्रेकडाउन यांची गणना AI मुळे क्षणार्धात होते. त्यामुळे शेफ संगणकाऐवजी स्टोव्हवर लक्ष केंद्रित करू शकतात,” असे ते म्हणाले.
मात्र दोन्ही तज्ज्ञांनी AI च्या मर्यादाही अधोरेखित केल्या. “AI माहिती मांडू शकते, पण मानवी निर्णयक्षमता आणि संवेदना त्याच्याकडे नाहीत. डिशला अजून एक मिनिट ओव्हनमध्ये ठेवायची गरज आहे का, किंवा चव नेमकी संतुलित झाली आहे का, हे AI सांगू शकत नाही,” असे परेरा यांनी स्पष्ट केले.
हॉस्पिटॅलिटी इंडस्ट्री वर्गापासून थेट स्वयंपाकघरापर्यंत विकसित होत असताना, भविष्यात AI डेटा हाताळेल आणि जेवणाचा आत्मा शेफकडेच राहील, असे चित्र स्पष्टपणे समोर येत आहे.
