# चंद्र आणि पृथ्वीमधील अंतर वाढण्यामागे गुरुत्वाकर्षणाची भूमिका
अब्जावधी वर्षांपासून सुरू असलेली नैसर्गिक खगोलीय प्रक्रिया
आपला चंद्र दरवर्षी पृथ्वीपासून हळूहळू दूर जात असल्याचे खगोलशास्त्रीय संशोधनातून समोर आले आहे. चंद्र पृथ्वीपासून दरवर्षी सुमारे 3.8 सेंटीमीटर अंतरावर जात आहे. पृथ्वी आणि चंद्र यांच्यातील गुरुत्वाकर्षण शक्ती तसेच समुद्रातील भरती-ओहोटीमुळे निर्माण होणारे टायडल फ्रिक्शन यामुळे ही प्रक्रिया घडते. ही घटना अतिशय संथ असली तरी ती अब्जावधी वर्षांपासून सातत्याने सुरू आहे. या नैसर्गिक प्रक्रियेमुळे भविष्यात पृथ्वी आणि चंद्राच्या संबंधांमध्ये हळूहळू बदल होत राहणार आहेत.
मुंबई : आकाशाकडे पाहताना आपल्याला जवळचा वाटणारा चंद्र प्रत्यक्षात पृथ्वीपासून हळूहळू दूर जात आहे. खगोलशास्त्रीय संशोधनानुसार, चंद्र दरवर्षी पृथ्वीपासून सुमारे 3.8 सेंटीमीटर अंतरावर सरकत आहे. ही प्रक्रिया अत्यंत धीम्या गतीने होत असली तरी ती सतत सुरू आहे.
चंद्राच्या या दूर जाण्यामागे मुख्य कारण म्हणजे पृथ्वी आणि चंद्र यांच्यातील गुरुत्वाकर्षण संबंध आणि समुद्रातील भरती-ओहोटीमुळे निर्माण होणारे घर्षण होय. या प्रक्रियेला टायडल फ्रिक्शन (Tidal Friction) असे म्हटले जाते.
पृथ्वीच्या गुरुत्वाकर्षणामुळे चंद्र पृथ्वीभोवती फिरतो, तर चंद्राच्या गुरुत्वाकर्षणामुळे पृथ्वीवरील समुद्रात भरती-ओहोटी निर्माण होते. या हालचालींमुळे निर्माण होणारी ऊर्जा हळूहळू चंद्राच्या कक्षेत बदल घडवते आणि तो पृथ्वीपासून थोडा दूर जाऊ लागतो.
वैज्ञानिकांच्या मते, ही प्रक्रिया अब्जावधी वर्षांपासून सुरू आहे. पृथ्वी आणि चंद्राची निर्मिती झाल्यापासून दोन्ही खगोलीय पिंडांमध्ये सतत परस्पर प्रभाव सुरू आहे.
चंद्राचे पृथ्वीपासून दूर जाणे ही प्रक्रिया इतकी संथ आहे की मानवी आयुष्यात त्याचा थेट परिणाम जाणवत नाही. मात्र दीर्घ काळाच्या अंतराळीय मोजमापांमध्ये हा बदल स्पष्टपणे दिसून येतो.
खगोलशास्त्रज्ञांसाठी ही घटना पृथ्वी-चंद्र प्रणाली समजून घेण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. अशा संशोधनामुळे ग्रह, उपग्रह आणि अंतराळातील नैसर्गिक प्रक्रियांचा अधिक सखोल अभ्यास करता येतो.
