कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या मदतीने लवकर निदानावर भर
ग्रामीण व कमी सुविधा असलेल्या भागांपर्यंत आरोग्य सेवा पोहोचवण्याचा उद्देश
आर्म्ड फोर्सेस मेडिकल सर्व्हिसेस (AFMS) ने मधुमेहामुळे होणाऱ्या डोळ्यांच्या आजाराच्या लवकर निदानासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता आधारित समुदाय स्क्रीनिंग कार्यक्रम सुरू केला आहे. या उपक्रमात निवृत्त लष्करी कर्मचारी, त्यांचे कुटुंबीय आणि सामान्य नागरिकांचा समावेश करण्यात आला आहे. पुणे, मुंबई, बेंगळुरू, कोची यांसह आठ प्रमुख शहरांत सुरुवातीला हा कार्यक्रम राबवला जाणार आहे. हँडहेल्ड कॅमेऱ्यांच्या मदतीने डोळ्यांच्या प्रतिमा तपासून त्वरित अहवाल मिळणार आहे. या माध्यमातून टाळता येण्याजोग्या अंधत्वाचे प्रमाण कमी करण्याचा AFMS चा प्रयत्न आहे.
पुणे : आर्म्ड फोर्सेस मेडिकल सर्व्हिसेस (AFMS) यांनी डायबेटिक रेटिनोपॅथी या गंभीर नेत्रविकारासाठी AI-चालित समुदाय स्क्रीनिंग कार्यक्रम सुरू केला आहे. या देशव्यापी उपक्रमात निवृत्त लष्करी कर्मचारी, त्यांचे आश्रित तसेच नागरी लोकसंख्या यांचा समावेश असून लवकर निदान आणि वेळीच उपचार हे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
हा कार्यक्रम सुरुवातीला पुणे, मुंबई, बेंगळुरू, कोची आणि जोरहाट यांसह आठ प्रमुख शहरांमध्ये राबवला जाणार असून, पुढील टप्प्यात देशातील इतर भागांमध्ये विस्तार केला जाणार आहे. अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, डायबेटिक रेटिनोपॅथीबाबत विश्वासार्ह डेटाचा अभाव आणि उशीरा निदान ही मोठी अडचण असून, त्यामुळे अनेक रुग्ण प्रगत अवस्थेत उपचारासाठी येतात.
या प्रकल्पाचे प्रमुख ब्रिगेडियर एस. के. मिश्रा यांनी प्रहार डिजिटल शी बोलताना सांगितले की, “आमच्याकडे या आजाराबाबत ठोस माहिती उपलब्ध नाही. बहुतेक रुग्ण उशिरा येतात, त्यामुळे लवकर तपासणी अत्यंत महत्त्वाची आहे.” या उपक्रमांतर्गत AFMS च्या स्थानिक युनिट्स जिल्हा प्रशासनाच्या सहकार्याने विशेष तपासणी शिबिरे आयोजित करणार आहेत, विशेषतः ग्रामीण आणि कमी सुविधा असलेल्या भागांमध्ये.
या कार्यक्रमासाठी AIIMS, नवी दिल्ली येथील डॉ. राजेंद्र प्रसाद सेंटर फॉर ऑप्थॅल्मिक सायन्सेस यांनी विकसित केलेल्या ‘MadhuNetrAI’ या वेब-आधारित AI प्लॅटफॉर्म चा वापर करण्यात येणार आहे. हँडहेल्ड फंडस कॅमेऱ्यांद्वारे घेतलेल्या रेटिनल प्रतिमांचे स्वयंचलित स्क्रीनिंग, ग्रेडिंग आणि ट्रायजिंग या प्रणालीद्वारे केले जाणार आहे. त्यामुळे रुग्णालयाबाहेरही तपासणी शक्य होणार आहे.
तपासणीत डायबेटिक रेटिनोपॅथी आढळलेल्या रुग्णांना मधुमेह नियंत्रणासाठी संदर्भित केले जाईल, तर दृष्टीला धोका असलेल्या रुग्णांना संबंधित जिल्हा रुग्णालयातील विट्रिओ-रेटिना तज्ञांकडे पाठवले जाईल. जिल्हा आरोग्य प्रशासन रेफरल प्रक्रिया सुलभ करून सतत उपचार सुनिश्चित करणार आहे.
या उपक्रमामुळे रोगाचा प्रसार आणि भौगोलिक वितरण याबाबत रीअल-टाइम डेटा उपलब्ध होणार असून, सार्वजनिक आरोग्य धोरण आखण्यासाठी तो उपयुक्त ठरणार आहे. प्रशिक्षण कार्यक्रम सध्या AIIMS, नवी दिल्ली येथे सुरू असून, प्रशिक्षित कर्मचारी पुढे मास्टर ट्रेनर म्हणून काम करणार आहेत.
ब्रिगेडियर मिश्रा यांनी सांगितले की, “हा उपक्रम मधुमेहामुळे होणाऱ्या अंधत्वाचे ओझे कमी करण्यासाठी महत्त्वाचा टप्पा ठरेल आणि नॅशनल हेल्थ इंटेलिजन्स फ्रेमवर्क साठीही उपयुक्त ठरेल.”
