सततच्या तुलनेमुळे मुलांचा आत्मविश्वास कमी होण्याचा धोका
प्रेम आणि स्वीकाराबाबत मुलांना मिळतो चुकीचा संदेश
घरामध्ये मुलांची सतत तुलना केल्याने त्यांच्या मानसिक आणि भावनिक विकासावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो. अशा वातावरणात वाढणारी मुले स्वतःला समजून घेतले जाण्याऐवजी सतत मूल्यमापन होत असल्याची भावना अनुभवतात. त्यामुळे पालक आणि मुलांमधील विश्वासाचे नाते हळूहळू कमकुवत होऊ शकते. अनेकदा मुले त्यांच्या भावना, चुका किंवा अपयश पालकांपासून लपवू लागतात. तज्ज्ञांच्या मते, निरोगी पालकत्व म्हणजे प्रत्येक मुलाच्या वेगळ्या गुणांचा स्वीकार करून त्यांना स्वतःची ओळख निर्माण करण्यास मदत करणे होय.
मुंबई : घरात भावंडांमध्ये सतत तुलना केली गेल्यास त्याचा मुलांच्या मानसिक आरोग्यावर आणि भावनिक नात्यांवर गंभीर परिणाम होऊ शकतो. तज्ज्ञांच्या मते, अशा तुलनांमुळे मुलांना एक स्वतंत्र व्यक्ती म्हणून समजून घेतले जात नाही, तर त्यांचे सतत मूल्यमापन केले जात असल्याची भावना निर्माण होते.
प्रत्येक यश हे कुटुंबातील एका प्रकारच्या स्पर्धेचा भाग बनते, तर प्रत्येक चूक मुलांच्या विरोधातील पुरावा असल्यासारखी त्यांना वाटू लागते. या दबावामुळे अनेक मुले त्यांच्या खऱ्या भावना व्यक्त करणे टाळतात. काही वेळा ती अपयश, भीती किंवा वैयक्तिक समस्या पालकांपासून लपवू लागतात. परिणामी, घर हे सुरक्षित आणि आधार देणारे ठिकाण कमी आणि सतत निरीक्षणाखाली असल्यासारखे वाटू लागते.
मानसशास्त्रज्ञांच्या मते, अशा प्रकारच्या वातावरणात वाढलेली मुले मोठी झाल्यानंतरही स्वतःच्या योग्यतेबद्दल शंका घेत राहू शकतात. त्यांना स्तुती स्वीकारणे कठीण जाते किंवा स्वतःशी सकारात्मक संवाद साधण्यात अडचणी येतात. बालपणी निर्माण झालेला हा भावनिक दुरावा प्रौढत्वातही कायम राहू शकतो.
तज्ज्ञ सांगतात की, भावंडांमधील तुलना मुलांना चुकीचा संदेश देते. “इतरांपेक्षा चांगले ठरल्यानंतरच आपल्याला प्रेम आणि स्वीकार मिळतो” अशी भावना त्यांच्या मनात निर्माण होऊ शकते. यामुळे आत्मविश्वास वाढण्याऐवजी असुरक्षितता आणि न्यूनगंड वाढण्याची शक्यता असते.
निरोगी पालकत्वाचा अर्थ प्रत्येक मुलाच्या वेगळ्या गुणांचा स्वीकार करणे हा आहे. एखादे मूल कलात्मक असू शकते, दुसरे व्यावहारिक, तर काही मुले अधिक संवेदनशील किंवा स्पष्टवक्ती असू शकतात. या फरकांची तुलना करण्याऐवजी त्यांना समजून घेणे आणि प्रोत्साहन देणे आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
