सापांबद्दलच्या अफवा आणि वास्तवातील महत्त्वाचा फरक
वन्यजीव तज्ज्ञांचा सल्ला; साप दिसल्यास घाबरू नका, योग्य पद्धतीने वागा
सापांविषयी अनेक गैरसमज समाजात आजही मोठ्या प्रमाणात प्रचलित आहेत. या चुकीच्या समजुतींमुळे लोकांमध्ये भीती निर्माण होते आणि अनेकदा निरुपद्रवी सापांनाही इजा पोहोचते. वन्यजीव तज्ज्ञांच्या मते, सापांचे वर्तन समजून घेतल्यास स्वतःचे संरक्षण करता येते आणि पर्यावरणातील त्यांची महत्त्वाची भूमिकाही जपता येते. सापांबाबत पसरलेल्या अनेक अफवा वैज्ञानिकदृष्ट्या चुकीच्या असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. अशाच सहा महत्त्वाच्या गैरसमजांमागील सत्य जाणून घेणे आवश्यक आहे.
नवी दिल्ली : साप हा जगातील सर्वाधिक गैरसमज असलेल्या प्राण्यांपैकी एक मानला जातो. त्यांच्याविषयी अनेक चुकीच्या समजुती आजही मोठ्या प्रमाणात पसरलेल्या आहेत. वन्यजीव तज्ज्ञांच्या मते, या गैरसमजांमुळे लोक सापांना विनाकारण घाबरतात आणि अनेकदा त्यांना मारण्याचाही प्रयत्न करतात. प्रत्यक्षात साप पर्यावरणाचा महत्त्वाचा भाग असून ते उंदीर आणि इतर कीटकांचे नियंत्रण ठेवण्यास मदत करतात.
गैरसमज 1 – साप उंच इमारतींवर चढू शकत नाहीत : अनेकांना वाटते की साप फक्त जमिनीवर किंवा बागेतच आढळतात. मात्र, काही प्रजाती झाडे, भिंती, पाईप, ड्रेनेज लाईन आणि इमारतींच्या इतर पृष्ठभागांवर सहज चढू शकतात. अन्न किंवा सुरक्षित आश्रयाच्या शोधात ते कधीमधी उंच मजल्यांपर्यंत पोहोचू शकतात. याचा अर्थ ते मुद्दाम घरात प्रवेश करण्याचा प्रयत्न करतात, असा होत नाही.
गैरसमज 2 – सर्व साप विषारी असतात : हा सर्वात मोठा गैरसमज आहे. प्रत्यक्षात जगातील फारच कमी प्रजाती वैद्यकीयदृष्ट्या धोकादायक विष बाळगतात. बहुतेक साप विषारी नसतात आणि शेती तसेच परिसंस्थेसाठी उपयुक्त ठरतात. साप चावल्यास ते बहुतेक वेळा स्वतःच्या बचावासाठीच चावतात.
गैरसमज 3 – साप माणसांचा पाठलाग करतात : अनेकांना वाटते की साप मुद्दाम माणसामागे धावतात. मात्र, वन्यजीव तज्ज्ञांच्या मते, साप शक्यतो माणसांपासून दूर जाण्याचा प्रयत्न करतात. काही वेळा घाबरलेला साप आणि माणूस एकाच दिशेने धावत असल्याने पाठलाग केल्याचा भास होऊ शकतो.
गैरसमज 4 – साप दूध पितात : साप दूध पितात, ही समजूत वैज्ञानिकदृष्ट्या चुकीची आहे. साप हे मांसाहारी सरपटणारे प्राणी असून ते उंदीर, पक्षी, बेडूक, अंडी आणि इतर लहान प्राणी खातात. त्यांना दूध पचत नाही. तहान लागल्यास एखादा साप थोडे दूध चाटू शकतो, मात्र पाणी हेच त्यांच्यासाठी योग्य पेय आहे.
गैरसमज 5 – लहान साप निरुपद्रवी असतात : अनेकांना वाटते की लहान साप धोकादायक नसतात. प्रत्यक्षात विषारी सापांची पिल्ले देखील चावू शकतात आणि विष सोडू शकतात. त्यामुळे कोणताही अनोळखी साप, तो लहान असो वा मोठा, त्याला हात लावणे किंवा पकडण्याचा प्रयत्न करणे टाळावे.
गैरसमज 6 – साप मारणे हाच सर्वोत्तम उपाय आहे : साप दिसल्यावर त्याला मारण्याचा प्रयत्न करणे धोकादायक ठरू शकते. अशावेळी चावण्याची शक्यता अधिक वाढते. वन्यजीव तज्ज्ञांच्या मते, सापांपासून सुरक्षित अंतर ठेवावे आणि घरात किंवा परिसरात साप आढळल्यास प्रशिक्षित सर्पमित्र किंवा वन विभागाशी संपर्क साधावा. साप पर्यावरणातील संतुलन राखण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
