#
नाफायद्याच्या समजुतीमुळे कत्तलीपासून वाचवलेल्या मेंढ्यांना मिळाले नवे आयुष्य
लोकर विक्रीतून LGBT+ समुदायासाठी मदत; अनोख्या प्रकल्पाची जगभर चर्चा
जर्मनीतील शेतकरी मायकेल स्टुक यांनी समलिंगी वर्तन करणाऱ्या मेंढ्यांना वाचवण्यासाठी सुरू केलेला ‘इंद्रधनुष्य लोकर प्रकल्प’ सध्या जगभर चर्चेचा विषय ठरला आहे. पारंपरिक शेती व्यवस्थेत प्रजननासाठी उपयोगी नसलेल्या मेंढ्यांना अनेकदा कत्तलीसाठी पाठवले जाते. मात्र स्टुक यांनी अशा मेंढ्यांना आश्रय देत त्यांना संरक्षण दिले. या प्रकल्पातून केवळ प्राण्यांचे संरक्षण होत नाही, तर मानवी हक्क आणि LGBT+ समुदायासाठीही मदतीचे काम केले जात आहे. लोकर आणि कपड्यांच्या विक्रीतून मिळणारा निधी सामाजिक संस्थांना दिला जातो.
जर्मनी : जगभरातील शेती व्यवस्थेत अनेकदा नफ्याला प्राधान्य दिले जाते. त्यामुळे आर्थिकदृष्ट्या उपयोगी नसलेल्या प्राण्यांना दुर्लक्षित केले जाते. याच विचारसरणीला आव्हान देत जर्मन शेतकरी मायकेल स्टुक यांनी ‘इंद्रधनुष्य लोकर प्रकल्प’ सुरू केला आहे. या माध्यमातून त्यांनी अशा मेंढ्यांना वाचवण्याचे काम सुरू केले आहे, ज्यांना केवळ त्यांच्या लैंगिक वर्तनामुळे शेती उद्योगात निरुपयोगी मानले जाते.
समलिंगी वर्तन करणाऱ्या मेंढ्यांना दिला आश्रय
तज्ज्ञांच्या मते, सुमारे 8 टक्के मेंढे केवळ समलिंगी वर्तन दर्शवतात. ओरेगॉन हेल्थ अँड सायन्स युनिव्हर्सिटीचे प्राध्यापक चार्ल्स रोसेली यांनी मेंढ्यांमधील लैंगिक वर्तन आणि मेंदूच्या विकासावर संशोधन केले आहे. त्यांच्या संशोधनानुसार काही मेंढ्यांमध्ये नैसर्गिकरित्या अशा प्रकारचे वर्तन आढळते. मात्र व्यावसायिक शेतीमध्ये अशा मेंढ्यांना प्रजननासाठी उपयोगी नसल्याने त्यांना अनेकदा कत्तलीचा सामना करावा लागतो.
2023 मध्ये सुरू झाला अनोखा उपक्रम
मायकेल स्टुक यांनी 1995 पासून शेती क्षेत्रात काम केले आहे. 2023 मध्ये त्यांची मैत्रीण नादिया लेइट्स यांच्यासोबत झालेल्या चर्चेनंतर या प्रकल्पाची कल्पना पुढे आली. त्यानंतर मायकेलचे पती जोहान हे देखील या उपक्रमात सहभागी झाले. स्टुक यांनी सांगितले की, दुर्बल आणि पीडितांसाठी त्यांना नेहमीच सहानुभूती वाटते आणि स्वतः समलिंगी असल्याने त्यांना पूर्वग्रहांचा अनुभव आहे.
मेंढ्यांच्या वर्तनाची केली जाते तपासणी
समलिंगी वर्तन करणाऱ्या मेंढ्यांची ओळख पटवण्यासाठी प्रकल्पामध्ये विशिष्ट पद्धत वापरली जाते. वीण हंगामात मेंढ्यांना मादी मेंढ्यांसोबत ठेवले जाते. जर त्यांनी मादींमध्ये रस दाखवला नाही तर त्यांचे वर्तन पुढील तपासासाठी पाहिले जाते. त्यानंतर इतर अशाच वर्तन असलेल्या मेंढ्यांच्या गटात त्यांना ठेवले जाते.
स्टुक यांच्या मते, त्यांच्या शेतातील अनेक नर मेंढे एकमेकांबद्दल आकर्षण आणि आपुलकी दाखवतात. ते एकमेकांसोबत राहतात, जवळीक दाखवतात आणि नैसर्गिक वर्तन करतात. त्यांच्या मते, हे प्राण्यांच्या नैसर्गिक प्रवृत्तीचे उदाहरण आहे.
इंद्रधनुष्य लोकर प्रकल्पाला मिळाली जागतिक ओळख
या प्रकल्पामध्ये कत्तलखान्यापेक्षा अधिक किंमत देऊन मेंढ्यांची खरेदी केली जाते आणि त्यांची लोकर वापरली जाते. काही मेंढ्यांना नावे देऊन त्यांचे प्रायोजकत्वही स्वीकारले जाते. 2025 मध्ये या प्रकल्पाने डेटिंग अॅप Grindr सोबत सहकार्य केले आणि न्यूयॉर्कमध्ये ‘I Wool Survive’ नावाचा फॅशन शो आयोजित केला.
या शोसाठी प्रसिद्ध डिझायनर मायकेल श्मिट यांनी या मेंढ्यांच्या लोकरीपासून कपड्यांचा संग्रह तयार केला. या माध्यमातून समलिंगी समुदायावरील भेदभाव आणि जगभरातील संघर्षावर भाष्य करण्यात आले.
लोकर विक्रीतून मानवांसाठीही मदत
इंद्रधनुष्य लोकर प्रकल्प हा केवळ प्राण्यांच्या संरक्षणापुरता मर्यादित नाही. या प्रकल्पातून मिळणारा नफा LSVD+ फाउंडेशन या जर्मनीतील LGBT+ संस्थेला दिला जातो. या निधीच्या मदतीने समलैंगिकतेमुळे धोका असलेल्या आणि सुरक्षिततेसाठी स्थलांतर करणाऱ्या लोकांना मदत करण्यात आली आहे.
“जे आहेत तसे स्वीकारा” हा संदेश
2026 च्या सुरुवातीला या प्रकल्पातील एक संस्थापक जोहान यांचे कर्करोगामुळे निधन झाले. मात्र मायकेल आणि नादिया यांनी त्यांचे काम पुढे सुरू ठेवले आहे. प्रकल्पाच्या निर्मात्यांच्या मते, लैंगिक ओळख ही निवड नसून नैसर्गिक गोष्ट आहे, हा संदेश या उपक्रमातून जगापर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
