Nepal flash flood Reason: पावसाचा एक थेंबही नाही, तरीही नेपाळमध्ये महाप्रलय! संशोधकांनी सांगितले कारण

ग्लेशियरचा मोठा भाग ५,२०० मीटर उंचीवरून कोसळल्याचा उपग्रह छायाचित्रांमधून अंदाज
भूकंप नव्हे, बर्फ, खडक आणि मलब्याच्या प्रचंड प्रवाहामुळे महापूर आल्याची शक्यता

नेपाळच्या रसुवा जिल्ह्यात अचानक आलेल्या भीषण फ्लॅश फ्लडमुळे मोठ्या प्रमाणात जीवित आणि वित्तहानी झाली आहे. या घटनेत १६० हून अधिक जणांचा मृत्यू झाल्याची माहिती असून, शेकडो लोक अद्याप बेपत्ता आहेत. विशेष म्हणजे या भागात मुसळधार पाऊस झाल्याचे स्पष्ट कारण नसतानाही अचानक महापुराची स्थिती निर्माण झाली. संशोधकांच्या मते, ग्लेशियरचा मोठा भाग तुटून बर्फ, खडक आणि मलब्यासह खाली कोसळल्यामुळे हा प्रचंड प्रवाह निर्माण झाला असावा. या दुर्घटनेनंतर नेपाळमध्ये बचावकार्य सुरू असून, भारताकडूनही मदत केली जात आहे.


रसुवा : नेपाळच्या रसुवा जिल्ह्यात अचानक आलेल्या फ्लॅश फ्लडने मोठा विध्वंस केला आहे. या दुर्घटनेत १६० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाल्याची माहिती समोर आली असून, ७५० हून अधिक नागरिक बेपत्ता असल्याचे सांगितले जात आहे. बेपत्ता असलेल्या नागरिकांमध्ये १३३ भारतीय नागरिकांचा समावेश असल्याची माहिती आहे. अचानक आलेल्या या पुरामुळे परिसरात मोठ्या प्रमाणावर नुकसान झाले असून, अडकलेल्या नागरिकांना बाहेर काढण्यासाठी बचावकार्य सुरू आहे.

या विनाशकारी पुरामागे नेमके कारण काय, याचा शोध घेतला जात असताना ग्लेशियरचा मोठा भाग तुटून खाली कोसळल्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. उपग्रह छायाचित्रांच्या अभ्यासातून ही माहिती समोर आली आहे. त्यानुसार, ग्लेशियरचा खालचा भाग सुमारे ५,२०० मीटर उंचीवरून तुटून जवळपास १,२०० मीटर खाली खोऱ्यात कोसळला असावा. या घटनेनंतर बर्फासोबत मोठ्या प्रमाणात खडक आणि मलबा खाली आला आणि त्यातून नदीमध्ये अचानक प्रचंड प्रवाह निर्माण झाला.

या प्रकारच्या घटनेला ग्लेशियर कोलॅप्स आइस-रॉक अव्हलांच असे म्हटले जाते. ग्लेशियरचा मोठा भाग उंच पर्वतीय प्रदेशातून वेगाने खाली कोसळल्यास त्याच्यासोबत बर्फ, खडक, माती आणि इतर मलबा वाहून येतो. त्यामुळे नदीच्या पात्रात अचानक मोठ्या प्रमाणावर प्रवाह वाढतो. या घटनेतही अशाच प्रकारे बर्फ, खडक आणि जड मलब्याचा प्रचंड प्रवाह निर्माण झाल्याचा अंदाज आहे. त्यानंतर या प्रवाहाने खालच्या भागात विनाशकारी फ्लॅश फ्लड निर्माण केली.

भूकंपामुळे ग्लेशियर कोसळले का? या प्रश्नाचाही सध्या तपास सुरू आहे. घटना घडल्यानंतर सुरुवातीला भूकंप हे संभाव्य कारण मानले जात होते. मात्र, अमेरिकन USGS अर्थात अमेरिकन भूवैज्ञानिक सर्वेक्षण संस्थेने याबाबत वेगळी शक्यता व्यक्त केली आहे. ज्या भूकंपीय हालचालीची नोंद झाली, ती प्रत्यक्ष भूकंपाऐवजी ग्लेशियर, खडक आणि बर्फ तुटून खाली कोसळणे तसेच त्यातून निर्माण झालेल्या मलब्याच्या तीव्र प्रवाहामुळे तयार झालेली सिस्मिक एनर्जी असू शकते, असे सांगण्यात आले आहे.

नेपाळचे भूवैज्ञानिक प्रकाश पोखरेल यांनीही सुरुवातीच्या संकेतांमध्ये भूकंपाला संभाव्य ट्रिगर मानले गेले असल्याचे सांगितले. मात्र, भूकंपामुळेच हा प्रलय झाला हे अद्याप स्पष्ट झालेले नाही. उपलब्ध उपग्रह छायाचित्रांमधून मात्र बर्फ आणि खडकांचा मोठा भाग कोसळल्याचे संकेत मिळत आहेत. त्यामुळे या दुर्घटनेमागे हिमस्खलन आणि ग्लेशियर कोसळणे हे प्रमुख कारण असण्याची शक्यता व्यक्त होत आहे.

ग्लेशियर कोलॅप्स म्हणजे काय? ग्लेशियर म्हणजे पर्वतांवर हजारो वर्षांच्या कालावधीत साचलेला बर्फाचा विशाल थर. हा बर्फाचा थर अतिशय हळूहळू खालच्या दिशेने सरकत असतो. तापमानातील वाढ, बर्फ वितळणे, पाऊस, खडकांची कमकुवत स्थिती किंवा भूकंपीय हालचाल यांसारख्या कारणांमुळे ग्लेशियरचा एखादा भाग अस्थिर होऊ शकतो. अशा परिस्थितीत ग्लेशियरचा मोठा भाग अचानक तुटून खाली कोसळण्याची शक्यता असते.

उंच पर्वतीय भागातून खाली येताना हा बर्फाचा मोठा भाग आपल्या मार्गातील खडक, माती आणि मलबा सोबत घेऊन येतो. त्यामुळे काही वेळातच अत्यंत वेगवान आइस-रॉक अव्हलांच तयार होतो. हा प्रवाह खालच्या खोऱ्यात पोहोचल्यानंतर नदीच्या पाण्यात मिसळल्यास अचानक पाण्याची पातळी वाढू शकते आणि काही मिनिटांतच विनाशकारी फ्लॅश फ्लड निर्माण होऊ शकते.

नेपाळच्या रसुवा जिल्ह्यातील घटनेतही तुटलेल्या बर्फाच्या मोठ्या भागाने खडक आणि माती सोबत वाहून नेल्याचा अंदाज आहे. त्यामुळे नदीमध्ये पाणी, बर्फ आणि मलब्याचा वेगवान प्रवाह तयार झाला. या प्रवाहामुळे परिसरात मोठ्या प्रमाणावर विध्वंस झाला. सध्या पुरात अडकलेल्या नागरिकांच्या शोधासाठी आणि बचावासाठी युद्धपातळीवर प्रयत्न सुरू आहेत. नेपाळच्या मदतीसाठी भारताकडूनही सहकार्य केले जात आहे.