लष्करी व घटनात्मक बदलांमागे संघर्षातील त्रुटी उघड
भारत-चीन संबंध, भविष्यातील युद्ध आणि थिएटर कमांडवर भाष्य
ऑपरेशन सिंदूरनंतर पाकिस्तानने केलेली लष्करी आणि घटनात्मक पुनर्रचना ही त्या संघर्षात उघड झालेल्या गंभीर त्रुटींची थेट कबुली असल्याचे चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ जनरल अनिल चौहान यांनी स्पष्ट केले. पुण्यातील सार्वजनिक संवादात त्यांनी पाकिस्तानच्या कमांड-स्ट्रक्चरमधील बदल, शक्तीचे केंद्रीकरण आणि त्यातून निर्माण होणाऱ्या आव्हानांवर सविस्तर भाष्य केले. भारत-चीन संबंधांबाबत बोलताना त्यांनी एलएसीवरील परिस्थिती सुधारत असल्याचे सांगितले, मात्र पूर्ण सतर्कतेचा इशाराही दिला. भविष्यातील युद्धात तंत्रज्ञानाची भूमिका वाढणार असली तरी पारंपरिक युद्ध नाकारता येणार नाही, असे त्यांनी स्पष्ट केले. भारताच्या संरक्षण आधुनिकीकरण, थिएटर कमांड आणि खोट्या माहितीविरोधातील यंत्रणांबाबतही त्यांनी महत्त्वाची माहिती दिली.
पुणे : चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ (सीडीएस) जनरल अनिल चौहान यांनी शुक्रवारी सांगितले की, ऑपरेशन सिंदूरनंतर पाकिस्तानने घाईघाईने केलेली लष्करी व घटनात्मक पुनर्रचना ही संघर्षादरम्यान उघड झालेल्या गंभीर त्रुटींची स्पष्ट कबुली आहे. एप्रिल 2025 मध्ये पहलगाम दहशतवादी हल्ल्यानंतर आणि मे 2025 मध्ये सुरू झालेल्या या ऑपरेशनमुळे पाकिस्तानला आपल्या उच्च संरक्षण संस्था, कमांड-अँड-कंट्रोल प्रणाली आणि एकूण शक्ती संरचनेचा फेरविचार करावा लागला, असे त्यांनी नमूद केले.
“पाकिस्तानमध्ये घडलेले बदल, विशेषतः घाईघाईने करण्यात आलेली घटनादुरुस्ती, हे ऑपरेशन सिंदूरच्या काळात सर्व काही त्यांच्या बाजूने झाले नाही, याची कबुली आहे,” असे जनरल चौहान म्हणाले. पाकिस्तानने जॉइंट चीफ ऑफ स्टाफ कमिटीचे अध्यक्षपद रद्द करून संरक्षण दल प्रमुख (CDF) पद निर्माण केल्याकडे त्यांनी लक्ष वेधले.
उपलब्ध माहितीनुसार, CDF ची नियुक्ती केवळ लष्करप्रमुखाद्वारे केली जाऊ शकते, ही बाब संयुक्ततेच्या तत्त्वाच्या विरोधात असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. “यामुळे एका व्यक्तीकडे जमीन ऑपरेशन्स, संयुक्त ऑपरेशन्स, स्ट्रॅटेजिक फोर्स आणि नव्याने स्थापन केलेल्या रॉकेट फोर्सचे नियंत्रण केंद्रीत झाले आहे. हे स्वतः एक आव्हान आहे आणि जमीन-केंद्रित मानसिकता दर्शवते,” असे ते म्हणाले.
तथापि, पाकिस्तानने पारंपारिक क्षेपणास्त्र दल आणि आण्विक मालमत्ता वेगळी करण्यासाठी आर्मी रॉकेट फोर्स स्थापन करण्याचा निर्णय घेतल्याचे त्यांनी “समजदार सुधारणा” म्हणून वर्णन केले. “यामुळे वाढीच्या शिडीमध्ये एक अतिरिक्त पायरी जोडली जाते आणि आण्विक थ्रेशोल्ड उंचावतो. ही बाब अणु स्थिरता कमी करत नाही, उलट वाढवते,” असे त्यांनी स्पष्ट केले.
भारत-चीन संबंधांबाबत बोलताना, जनरल चौहान यांनी सांगितले की ऑक्टोबर 2024 पासून झालेल्या विघटन करारांमुळे प्रत्यक्ष नियंत्रण रेषेवरील (LAC) सर्व बिंदूंवर गस्त घालण्याचे अधिकार पुनर्संचयित झाले आहेत. लष्करी व राजनयिक पातळीवर सकारात्मक संवाद सुरू असल्याचे त्यांनी सांगितले, मात्र “आजच्या भू-राजकीय परिस्थितीत काहीही गृहित धरता येत नाही” असा इशाराही दिला.
जागतिक पातळीवर लष्करी धोरणात मूलभूत बदल होत असल्याचे नमूद करताना, त्यांनी सांगितले की आता भूगोलापेक्षा तंत्रज्ञान अधिक निर्णायक ठरत आहे. “पानिपतपासून प्लासीपर्यंत भूगोल युद्ध ठरवत होता. आज तंत्रज्ञान धोरण चालवत आहे,” असे ते म्हणाले.
भविष्यातील संघर्षांमध्ये नॉन-कायनेटिक आणि नॉन-कॉन्टॅक्ट ऑपरेशन्स वाढतील, मात्र भारताच्या अनसुलझ्या सीमांमुळे पारंपारिक जमीन युद्ध पूर्णपणे नाकारता येणार नाही, असे त्यांनी स्पष्ट केले. युक्रेन आणि गाझामधील युद्धांचे उदाहरण देत त्यांनी जुने आणि नवे युद्ध डोमेन दोन्हीसाठी तयारी आवश्यक असल्याचे सांगितले.
सशस्त्र दलांच्या आधुनिकीकरणाबाबत बोलताना, जनरल चौहान म्हणाले की भारत प्लॅटफॉर्म-केंद्रित युद्धातून नेट-केंद्रित आणि डेटा-चालित ऑपरेशन्सकडे वाटचाल करत आहे. यासाठी ORSAसारख्या वैज्ञानिक नियोजन साधनांचा वापर केला जात आहे.
संरक्षण खर्चावर भाष्य करताना त्यांनी सांगितले की, अलिकडच्या काळात जवळपास 100 टक्के भांडवली खरेदी देशांतर्गत करण्यात आली आहे. “संरक्षण खर्च म्हणजे लोणी विरुद्ध बंदुकीचा प्रश्न नाही. तो रोजगार, जीएसटी महसूल आणि औद्योगिक वाढ निर्माण करतो,” असे त्यांनी स्पष्ट केले.
मनुष्यबळ सुधारणांवर बोलताना त्यांनी सांगितले की, सैन्याचे आकारमान कमी न करता ‘राइटसाइजिंग’ केले जात आहे. पारंपारिक डोमेनमधील कर्मचाऱ्यांना सायबर, स्पेस आणि माहिती युद्ध यांसारख्या नव्या क्षेत्रांत पुनःप्रशिक्षित केले जात आहे.
थिएटर कमांड्सबाबत बोलताना जनरल चौहान म्हणाले की, तिन्ही सेवा यासाठी तयार असून प्रक्रिया अंतिम टप्प्यात आहे. डोकलाम, बालाकोट आणि ऑपरेशन सिंदूरमधील धडे या रचनेत समाविष्ट केले जात आहेत, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.
ऑपरेशन सिंदूरदरम्यान खोट्या बातम्यांचा प्रभाव मान्य करत, त्यांनी सांगितले की आता रिअल-टाइम माहिती प्रणाली उभारली जात आहे, जी सोशल मीडिया आणि इलेक्ट्रॉनिक मीडियावर लक्ष ठेवून सत्यापित माहितीचा वेळेवर प्रसार करेल.
