दोडामार्ग | सुहास देसाई
सह्याद्रीच्या उत्तुंग रांगा, घनदाट जंगल आणि झुळझुळ वाहणारे ओढे अशा नयनरम्य परिसरात वसलेले तेरवण-मेढे (ता. दोडामार्ग) येथील श्री नागनाथ मंदिर हे केवळ निसर्गसौंदर्यासाठीच नाही, तर ऐतिहासिक आणि आध्यात्मिक चमत्कारांसाठी अवघ्या महाराष्ट्रात आणि गोव्यात प्रसिद्ध आहे. बेळगाव-पणजी आणि दोडामार्ग-तिलारी राज्यमार्गालगत असलेले हे जागृत देवस्थान भाविकांच्या शारीरिक पीडा हरण करणारे स्थान म्हणून ओळखले जाते.
पांडवकालीन इतिहास आणि पौराणिक आख्यायिका
या मंदिराचा इतिहास पांडवकाळाशी जोडलेला आहे. पौराणिक कथेनुसार, अज्ञातवासात असताना पांडवांनी या ठिकाणी एका रात्रीत मंदिर उभारण्याचा संकल्प केला होता. पहाट झाल्याचा इशारा देण्यासाठी त्यांनी नंदीला पहारा दिला होता, मात्र नंदीला गाढ झोप लागल्याने तो पांडवांना वेळेवर जागवू शकला नाही आणि मंदिर अपूर्ण राहिले. यामुळे क्रोधित झालेल्या भीमाने नंदीला जवळच असलेल्या तळीत ढकलले, ज्याची पाषाणरूपी प्रतिकृती आजही तेथे पाहायला मिळते.
विस्मयकारक रहस्ये: दुग्ध कुंड आणि नानातळी
या मंदिराच्या गाभाऱ्यात एक ‘दुग्ध कुंड’ आहे, ज्याचे गूढ आजही कायम आहे. या कुंडात कितीही पाणी किंवा दूध अर्पण केले तरी ते नेमके कोठे जाते, हे विज्ञानालाही उमजलेले नाही. तसेच, मंदिरालगत असलेल्या ‘नानातळी’ या पाण्याचे वैशिष्ट्य म्हणजे येथील पाण्याची पातळी कोणत्याही ऋतूत स्थिर असते.
श्रद्धा: आपल्या शरीरातील व्याधीग्रस्त अवयवांची (नाक, डोळा, कान इत्यादी) पंचधातूची प्रतिमा या तळीत अर्पण केल्यास आजार बरे होतात, अशी भाविकांची गाढ श्रद्धा आहे. यामुळेच महाशिवरात्रीला पवित्र स्नानासाठी येथे मोठी गर्दी होते.
स्वयंभू प्रकटीकरण
मंदिराच्या उत्पत्तीची कथा एका गायीशी निगडित आहे. प्राचीन काळी एका वारुळावर गाय स्वतःहून दुधाची धार सोडत असे. ग्रामस्थांनी तिथे उत्खनन केले असता साक्षात स्वयंभू शिवलिंग प्रकटले. आजही या गाभाऱ्यात साक्षात नागराजाचा वास असल्याचे मानले जाते.
सुशोभीकरण आणि विकासकामे वेगात
सध्या श्री नागनाथ देवस्थान कमिटी आणि ग्रामस्थांच्या पुढाकाराने मंदिराचे रूप पालटत आहे:
शिखर काम: मंदिराच्या कळसाचे काम आता अंतिम टप्प्यात आहे.
शासकीय निधी: सभामंडपासाठी शासनाकडून १ कोटी रुपयांचा निधी मंजूर झाला असून त्याचे काम प्रगतीपथावर आहे.
भक्त सुविधा: भाविकांसाठी भक्तनिवास, विस्तीर्ण मैदान, आणि महिला-पुरुषांसाठी स्वतंत्र ‘चेंजिंग रूम’ची व्यवस्था करण्यात आली आहे.
आवाहन:
मंदिराच्या अपूर्ण कामांसाठी आणि भविष्यातील विकास प्रकल्पांसाठी दानशूर भाविकांनी सढळ हस्ते मदत करावी, असे आवाहन देवस्थान समिती, मानकरी आणि ग्रामस्थांच्या वतीने करण्यात आले आहे.
