इतिहास, श्रद्धा आणि दंतकथेचा संगम
वेगवेगळ्या देशांत वेगवेगळ्या परंपरा
23 एप्रिल हा दिवस साधारणपणे शांत मानला जात असला तरी त्याला ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व आहे. सेंट जॉर्ज डे हा केवळ इंग्लंडपुरता मर्यादित नसून विविध देशांमध्ये वेगवेगळ्या स्वरूपात साजरा केला जातो. या दिवसामागे इतिहास, श्रद्धा आणि दंतकथांचा अनोखा संगम आहे. सेंट जॉर्ज यांची कथा कालांतराने बदलत गेली आणि अनेक संस्कृतींनी ती आपापल्या पद्धतीने स्वीकारली. त्यामुळेच हा दिवस आजही विविध देशांत वेगवेगळ्या पद्धतीने जिवंत आहे.
नवी दिल्ली : 23 एप्रिल हा दिवस कॅलेंडरवर साधा वाटत असला तरी जगभरात त्याचे वेगळे महत्त्व आहे. सेंट जॉर्ज डे हा प्रामुख्याने इंग्लंडशी संबंधित मानला जातो, मात्र त्याची कथा इतिहास, श्रद्धा आणि दंतकथा यांच्या मिश्रणातून तयार झाली आहे आणि ती एका देशापुरती मर्यादित नाही.
इतिहासानुसार, सेंट जॉर्ज हे रोमन साम्राज्याच्या तिसऱ्या शतकात जगले. त्यांचा जन्म आजच्या तुर्कस्तानमध्ये झाला आणि मृत्यू आधुनिक इस्रायल किंवा पॅलेस्टाईन परिसरात झाला असे मानले जाते. ते सैनिक होते आणि ख्रिश्चन धर्म सोडण्यास नकार दिल्यामुळे त्यांना मृत्यूदंड देण्यात आला. 23 एप्रिल हीच त्यांची स्मृतीदिन मानली जाते.
मृत्यूनंतर त्यांच्या कथेत बदल झाला आणि ते ड्रॅगनचा वध करणारे योद्धा म्हणून प्रसिद्ध झाले. या दंतकथेने त्यांना संपूर्ण युरोपमध्ये लोकप्रिय केले. मध्ययुगात चर्चनेही त्यांच्या कथांना मान्यता दिली आणि वेगवेगळ्या देशांनी त्यांना आपल्या पद्धतीने स्वीकारले.
इंग्लंडमध्ये सेंट जॉर्जचे महत्त्व धर्मयुद्धाच्या काळात वाढले. राजा एडवर्ड तिसरा यांनी त्यांना इंग्लंडचा संरक्षक संत घोषित केले. त्यानंतर लाल क्रॉसचे चिन्ह राष्ट्रीय प्रतीक बनले आणि 23 एप्रिल मोठ्या प्रमाणावर साजरा केला जाऊ लागला. मात्र आज या उत्सवाची तीव्रता कमी झाली आहे.
इंग्लंडशिवाय इतर देशांतही हा दिवस वेगवेगळ्या प्रकारे साजरा केला जातो. स्पेनच्या कॅटलोनिया भागात तो ‘सांत जॉर्डी’ म्हणून ओळखला जातो, जिथे लोक पुस्तके आणि गुलाबांची देवाणघेवाण करतात. जॉर्जियामध्ये हा दिवस धार्मिक स्वरूपात साजरा होतो, तर बल्गेरियामध्ये तो 6 मे रोजी राष्ट्रीय आणि लष्करी दिवस म्हणून साजरा केला जातो.
ग्रीस, सर्बिया आणि इथिओपिया सारख्या देशांत हा दिवस धार्मिक विधींवर केंद्रित असतो. तर पोर्तुगाल आणि माल्टा येथे त्याचे ऐतिहासिक महत्त्व अधिक आहे. मिडल ईस्टमधील काही भागांत ख्रिश्चन समुदाय अजूनही परंपरेनुसार हा दिवस साजरा करतात.
सेंट जॉर्ज डेची खासियत म्हणजे तो काळानुसार बदलत गेला, पण त्याची मूळ भावना कायम राहिली. धैर्य, श्रद्धा आणि प्रतीकात्मकता यामुळेच हा दिवस आजही जगभर विविध स्वरूपात जिवंत आहे.
