# 350 किलो थ्रस्ट क्लास इंजिनची यशस्वी निर्मिती; क्रूझ क्षेपणास्त्र आणि ड्रोनसाठी होणार वापर
स्वदेशी एरो-इंजिन तंत्रज्ञानात भारताची क्षमता वाढणार; संरक्षण क्षेत्राला मिळणार बळ
भारताने स्वदेशी एरो-इंजिन तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात मोठी कामगिरी केली आहे. संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेच्या (DRDO) गॅस टर्बाइन रिसर्च एस्टॅब्लिशमेंटने (GTRE) 350 किलो थ्रस्ट क्लासमधील देशातील पहिले एक्सपेंडेबल टर्बोजेट इंजिन यशस्वीरीत्या विकसित केले आहे. या इंजिनचा वापर क्रूझ क्षेपणास्त्रे आणि लक्ष्यित ड्रोन यांसारख्या संरक्षण प्रणालींमध्ये केला जाऊ शकतो. या विकासामुळे भारताची स्वदेशी संरक्षण तंत्रज्ञान क्षमता आणखी मजबूत होणार आहे. अत्याधुनिक जेट इंजिन निर्मिती करणाऱ्या मोजक्या देशांच्या यादीत भारताची स्थिती अधिक मजबूत झाली आहे.
नवी दिल्ली : DRDO च्या गॅस टर्बाइन रिसर्च एस्टॅब्लिशमेंटने (GTRE) 350 किलो थ्रस्ट क्लासमध्ये एक्सपेंडेबल टर्बोजेट इंजिन विकसित करून संरक्षण क्षेत्रात महत्त्वाचा टप्पा गाठला आहे. या प्रकारच्या इंजिनचा वापर क्रूझ क्षेपणास्त्रे, टार्गेट ड्रोन आणि जेट-शक्तीवर चालणाऱ्या लॉइटरिंग युद्धसामग्रीमध्ये केला जातो.
आधुनिक युद्धपद्धतीमध्ये नॉन-कॉन्टॅक्ट काइनेटिक वॉरफेअर म्हणजेच दूरवरून हल्ला करण्याच्या तंत्रज्ञानाचे महत्त्व वाढत आहे. त्यामुळे अशा प्रकारच्या लहान आणि प्रभावी जेट इंजिनांची गरज मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे. अमेरिकेच्या टॉमहॉक क्रूझ क्षेपणास्त्रांसारख्या प्रणालींमध्येही अशाच प्रकारचे इंजिन वापरले जाते.
लॉइटरिंग युद्धसामग्रीला मिळणार वेग
DRDO सूत्रांच्या माहितीनुसार, GTRE ने विकसित केलेले इंजिन 450 किलोग्रॅम थ्रस्ट-क्लास स्मॉल टर्बोफॅन इंजिन (STFE) पेक्षा कमी शक्तिशाली आहे. हे STFE इंजिन लाँग रेंज लँड अटॅक क्रूझ मिसाइल (LR-LACM) साठी विकसित करण्यात येत आहे.
हा विकास देशांतर्गत संरक्षण कंपनीकडून भारतीय लष्कराला 106 जेट-शक्तीवर चालणाऱ्या पीसकीपर (अग्निवेग) लॉइटरिंग युद्धसामग्री मिळाल्यानंतर झाला आहे. यामध्ये 100 ऑपरेशनल प्रणाली आणि 6 प्रशिक्षण प्रकार समाविष्ट आहेत.
अग्निवेग ड्रोनची क्षमता अधिक प्रभावी
अग्निवेग ही प्रणाली शत्रूच्या भागातील महत्त्वाच्या लक्ष्यांवर हल्ला करण्यासाठी तयार करण्यात आली आहे. या प्रणालीची सर्क्युलर एरर प्रोबॅबिलिटी (CEP) पाच मीटरपेक्षा कमी असल्याचे सांगण्यात येते. तसेच ही प्रणाली जॅमिंग आणि फसवणूक करणाऱ्या इलेक्ट्रॉनिक वातावरणातही लक्ष्य गाठण्यास सक्षम आहे.
जेट इंजिनमुळे चालणारे हे ड्रोन इराण आणि रशियाच्या शाहेद किंवा गेरान मालिकेतील ड्रोनपेक्षा अधिक वेगवान आहेत. शाहेद मालिकेतील ड्रोनचा वेग 200 किमी प्रतितासापेक्षा कमी आहे, तर अग्निवेग 450 किमी प्रतितास वेग गाठू शकतो.
रणनीतिक लक्ष्यांवर अचूक हल्ल्याची क्षमता
या प्रकारच्या जेट-शक्तीवर चालणाऱ्या ड्रोनचा वापर लॉजिस्टिक हब, इंधन डेपो, दारुगोळा साठवण केंद्र, कमांड सेंटर आणि रडार साइट्स यांसारख्या महत्त्वाच्या लक्ष्यांवर हल्ला करण्यासाठी केला जाऊ शकतो. यामुळे महागड्या क्रूझ क्षेपणास्त्रांचा किंवा मानवयुक्त विमानांचा वापर न करता रणनीतिक कारवाया करणे शक्य होणार आहे.
LR-LACM सारखी सबसोनिक क्रूझ क्षेपणास्त्रे देखील ब्रह्मोससारख्या सुपरसॉनिक प्रणालींच्या तुलनेत कमी खर्चिक पर्याय ठरू शकतात.
मोजक्या देशांकडे असलेले तंत्रज्ञान भारताकडे
टर्बोजेट इंजिन निर्मितीसाठी अत्यंत अचूक अभियांत्रिकी, प्रगत धातूशास्त्र आणि अत्याधुनिक उत्पादन क्षमता आवश्यक असते. या प्रकारचे इंजिन विकसित करण्याची क्षमता जगातील मोजक्या देशांकडे आहे.
भारतामध्ये GTRE सोबतच आझाद इंजिनिअरिंग, डीजी प्रोपल्शन, नभदृष्टी एरोस्पेस आणि पानिनियन एरोस्पेस यांसारख्या कंपन्याही स्वदेशी कॉम्पॅक्ट जेट इंजिन तंत्रज्ञानावर काम करत आहेत.
लढाऊ विमानांसाठी स्वदेशी जेट इंजिन विकसित करण्याच्या आव्हानांवर भारत काम करत असतानाच, अशा प्रकारच्या इंजिनांच्या निर्मितीमुळे संरक्षण क्षेत्रातील आयात अवलंबित्व कमी होण्यास मदत होणार आहे.
