वेळणेश्वरच्या अभियांत्रिकी विद्यार्थ्याची संरक्षण क्षेत्रातील संशोधनाला झेप

युक्ती प्रॉडक्टायझेशन फेलोशिप’च्या अंतिम फेरीत यश पेडणेकर; बहुस्तरीय बॅलिस्टिक आर्मर प्लेट प्रकल्पाची राष्ट्रीय पातळीवर दखल

गुहागर प्रतिनिधी:
कोकणातील ग्रामीण भागातील अभियांत्रिकी महाविद्यालयातूनही देशाच्या संरक्षण क्षेत्रासाठी उपयुक्त ठरू शकणारे नावीन्यपूर्ण संशोधन घडू शकते, हे महर्षी परशुराम कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंग (MPCOE), वेळणेश्वर येथील विद्यार्थी यश उदय पेडणेकर याने आपल्या संशोधनातून दाखवून दिले आहे. B.E. Mechanical Engineering च्या यश पेडणेकर याने संरक्षण क्षेत्रासाठी विकसित केलेल्या “Multi-functional Ballistic Armor Plate Using CFRP-Ti6Al4V Stack for Defense Applications” या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाची AICTE च्या YUKTI Productization Fellowship (APF) आणि YUKTI Innovation Challenge च्या अंतिम फेरीसाठी निवड झाली आहे.
यशने आपल्या प्रकल्पाचे काम प्रा. राहुल कुंडिया यांच्या मार्गदर्शनाखाली केले आहे. या प्रकल्पामध्ये वजनाने तुलनेने हलकी, मजबूत आणि ballistic impact च्या दृष्टीने उच्च कार्यक्षमता साध्य करण्याच्या उद्देशाने विविध प्रगत पदार्थांचे बहुस्तरीय संयोजन विकसित करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.

चार प्रगत पदार्थांचा अभिनव वापर
संरक्षण क्षेत्रात वापरल्या जाणाऱ्या body armour किंवा ballistic plate समोर एक महत्त्वाचे आव्हान असते—संरक्षणक्षमता वाढविताना वजन शक्य तितके कमी ठेवणे. जड armour मुळे सैनिकाच्या हालचाली, कार्यक्षमता आणि दीर्घकाळ वापरातील सोय प्रभावित होऊ शकते. याच आव्हानावर उपाय शोधताना यशच्या प्रकल्पात Carbon Fibre Reinforced Polymer (CFRP), Titanium Alloy Ti-6Al-4V, Kevlar आणि Ultra-High Molecular Weight Polyethylene (UHMWPE) या चार प्रगत पदार्थांचा बहुस्तरीय संरचनेत वापर करण्याची संकल्पना मांडण्यात आली आहे.
या विविध थरांचे उद्दिष्ट वेगवेगळ्या प्रकारचे संरक्षणात्मक योगदान देणे आहे. CFRP मुळे संरचनेला मजबुती आणि तुलनेने कमी वजनाचे फायदे मिळविण्याचा प्रयत्न आहे, तर Ti-6Al-4V सारख्या titanium alloy चा वापर कठीण आघाताला प्रतिकार करण्यासाठी करण्यात आला आहे. Kevlar आणि UHMWPE सारख्या उच्च कार्यक्षम तंतुमय पदार्थांचा उपयोग impact मुळे निर्माण होणारी ऊर्जा व संभाव्य fragments नियंत्रित करण्याच्या दृष्टीने करण्यात आला आहे.
एका पदार्थावर संपूर्ण संरक्षणाची जबाबदारी न सोपवता वेगवेगळ्या पदार्थांच्या गुणधर्मांचा एकत्रित उपयोग करून lightweight आणि multifunctional armour संरचना तयार करण्याचा प्रयत्न या प्रकल्पातून करण्यात आला आहे.

प्राथमिक चाचण्यांमध्ये उत्साहवर्धक निष्कर्ष
प्रकल्पाच्या प्राथमिक टप्प्यात घेण्यात आलेल्या Impact test मध्ये प्लेटच्या संपूर्ण जाडीमधून आरपार failure आढळून आले नाही.
या प्राथमिक निष्कर्षांमुळे प्रकल्पाच्या पुढील विकासाला प्रोत्साहन मिळाले असले, तरी प्रत्यक्ष rifle-threat परिस्थितीतील कामगिरी, multi-hit capability आणि निर्धारित ballistic protection level यांचे मूल्यांकन करण्यासाठी नियंत्रित high-velocity ballistic testing आवश्यक आहे.
यशच्या प्रकल्पाचे पुढील उद्दिष्ट NIJ Level III ballistic protection च्या दिशेने विकसित होताना पारंपरिक ceramic-based ballistic plates च्या तुलनेत वजनात 30 टक्क्यांपेक्षा अधिक घट साध्य करण्याचे आहे. या उद्दिष्टाची प्रत्यक्ष पूर्तता आणि NIJ Level III निकषांची पूर्तता अधिकृत प्रमाणित ballistic चाचण्यांनंतरच निश्चित होऊ शकेल.
केंद्र सरकारच्या अखिल भारतीय तंत्रशिक्षण परिषदेच्या (AICTE) YUKTI उपक्रमांतर्गत Productization Fellowship साठी सादर करण्यात आलेल्या या प्रकल्पाने मुंबईतील डी. जे. संघवी अभियांत्रिकी महाविद्यालयात झालेली दुसरी फेरी यशस्वीरीत्या पार केली असून त्याची अंतिम फेरीसाठी निवड झाली आहे.
या निवडीमुळे प्रकल्पाला केवळ शैक्षणिक संशोधनापुरती मर्यादा न राहता त्याचे पुढील product development आणि commercialization च्या दिशेने रूपांतर करण्याची संधी उपलब्ध झाली आहे. अंतिम निवडीनंतर यशला दरमहा ₹३७,००० फेलोशिप तसेच ₹५०,००० वार्षिक आकस्मिक अनुदान मिळणार आहे.
या राष्ट्रीय स्तरावरील यशाबद्दल MPCOE, वेळणेश्वर येथील Institution’s Innovation Council (IIC) आणि Mechanical Engineering Department यांच्या वतीने विशेष सत्कार समारंभाचे आयोजन करण्यात आले.
यावेळी विद्यार्थी यश पेडणेकर आणि त्यांचे मार्गदर्शक प्रा. राहुल कुंडिया यांचा प्राचार्य डॉ. अविनाश पवार यांच्या हस्ते विशेष सत्कार करण्यात आला.यावेळी डॉ. विजय बेडेकर यांनी यश आणि प्रा. कुंडिया यांच्या संशोधनाचे विशेष कौतुक करून त्यांच्या पुढील वाटचालीस शुभेच्छा दिल्या. प्राचार्य डॉ. अविनाश पवार यांनीही या नावीन्यपूर्ण संशोधनाचे कौतुक करत विद्यार्थ्यांनी संशोधन, नवकल्पना आणि product development च्या क्षेत्रात अधिकाधिक पुढे यावे, अशी अपेक्षा व्यक्त केली.
या कार्यक्रमास महाविद्यालयातील विविध विभागांचे विभागप्रमुख, प्राध्यापकवर्ग आणि विद्यार्थी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
यावेळी Mechanical Engineering विभागाचे प्रमुख प्रा. हृषिकेश भावे यांनी महाविद्यालयात संशोधन आणि नावीन्यपूर्ण विचारांना सातत्याने प्रोत्साहन दिले जात असल्यामुळेच विद्यार्थ्यांना राष्ट्रीय स्तरावरील व्यासपीठावर आपले प्रकल्प सादर करण्याची संधी मिळत असल्याचे सांगितले.
वेळणेश्वर हे कोकणातील ग्रामीण भागात कार्यरत असलेले अभियांत्रिकी महाविद्यालय असून विद्यार्थ्यांमध्ये संशोधनाची आणि नावीन्यपूर्ण विचारांची संस्कृती निर्माण करण्यासाठी संस्थेकडून सातत्याने प्रयत्न केले जात आहेत.
विशेष म्हणजे भाभा अणुसंशोधन केंद्र (BARC) तसेच विविध नामांकित कंपन्यांमध्ये उच्च पदांवर कार्य करून निवृत्त झालेले सुमारे 15 ते 20 अनुभवी तज्ज्ञ वेळोवेळी महाविद्यालयात येऊन विद्यार्थी व शिक्षकांना संशोधन आणि तांत्रिक प्रकल्पांसाठी मार्गदर्शन करतात. या तज्ज्ञांच्या अनुभवाचा विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष संशोधन आणि प्रकल्प विकासामध्ये लाभ होत आहे.
यश पेडणेकरच्या प्रकल्पाचे यश हे या प्रयत्नांचे एक महत्त्वपूर्ण उदाहरण मानले जात आहे. योग्य मार्गदर्शन, संशोधनासाठी पोषक वातावरण आणि विद्यार्थ्यांच्या कल्पनांना प्रत्यक्ष प्रकल्पात रूपांतर करण्याची संधी मिळाल्यास ग्रामीण भागातील अभियांत्रिकी महाविद्यालयांमधूनही राष्ट्रीय महत्त्वाच्या क्षेत्रांसाठी उपयुक्त तंत्रज्ञान विकसित होऊ शकते, हे या यशातून अधोरेखित झाले आहे.
कोकणातील वेळणेश्वरसारख्या ग्रामीण भागातून सुरू झालेला हा संशोधन प्रवास आता राष्ट्रीय स्तरावरील innovation आणि productization च्या व्यासपीठावर पोहोचला आहे. संरक्षण क्षेत्रासारख्या अत्यंत महत्त्वाच्या क्षेत्रासाठी हलक्या वजनाचे आणि उच्च कार्यक्षमतेचे armour विकसित करण्याचा हा प्रयत्न भविष्यात अधिक प्रगत चाचण्या, तांत्रिक सुधारणा आणि उद्योग-संशोधन संस्थांच्या सहकार्याने पुढे नेण्याची संधी निर्माण करतो.
यश पेडणेकर, त्यांचे मार्गदर्शक प्रा. राहुल कुंडिया, प्राचार्य डॉ. अविनाश पवार, Mechanical Engineering विभाग, IIC, सर्व शिक्षक-विद्यार्थी तसेच या संशोधनाला प्रोत्साहन देणाऱ्या विद्या प्रसारक मंडळाच्या पदाधिकाऱ्यांचे सर्व स्तरांतून अभिनंदन होत आहे.