लवेल परिसरात पुन्हा वणवा; वनविभागाच्या निसर्ग माहिती केंद्राच्या मार्गावर आगीचा भडका, दुर्मिळ वनस्पती आणि वन्यजीवांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न ऐरणीवर!

खेड (प्रतिनिधी) : मुंबई-गोवा महामार्गावरील आवाशी फाट्यानजीक गुरुवारी सायंकाळी वणवा लागल्याची घटना ताजी असतानाच, शुक्रवारी दुपारी लवेल गावाजवळ पुन्हा वणवा लागल्याची घटना समोर आली आहे. लवेल येथील प्रस्तावित औद्योगिक वसाहतीच्या मोकळ्या जागेत लागलेला हा वणवा वनविभागाच्या निसर्ग माहिती केंद्राकडे जाणाऱ्या मार्गाजवळ पसरल्याने परिसरात चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. एकाच परिसरात सलग वणव्याच्या घटना घडत असल्याने औद्योगिक क्षेत्राची सुरक्षितता, नैसर्गिक संपत्तीचे संरक्षण आणि वन्यजीवांच्या अधिवासाचा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे.
लवेल परिसरात एका नामांकित शीतपेय निर्मिती कंपनीसह कोकण रेल्वेचे काम करणाऱ्या कंपनीचा परिसर आहे. औद्योगिक आणि विकासकामांच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या असलेल्या या भागात शुक्रवारी दुपारी अचानक आगीचा भडका उडाल्याचे समोर आले. वणवा मोकळ्या जागेतील गवत आणि झाडाझुडपांमध्ये पसरत असल्याने परिसरातील नागरिकांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण झाले. विशेष म्हणजे, वणवा लागलेल्या ठिकाणापासून रस्त्याच्या पलीकडे गॅस कंपनीचा परिसर असल्याने आगीच्या घटनांकडे केवळ नैसर्गिक आपत्ती म्हणून न पाहता औद्योगिक सुरक्षेच्या दृष्टीनेही गांभीर्याने पाहण्याची गरज व्यक्त होत आहे.
काही दिवसांपूर्वीच लवेल परिसरातील वनविभागाच्या निसर्ग माहिती केंद्राचे उद्घाटन जिल्ह्याचे पालकमंत्री उदय सामंत यांच्या हस्ते करण्यात आले होते. या केंद्राच्या माध्यमातून कोकणातील जैवविविधता, स्थानिक वनसंपदा, औषधी वनस्पती आणि निसर्गाविषयी माहिती नागरिकांना उपलब्ध करून देण्याचा उद्देश आहे. उद्घाटनावेळी या परिसरात १०० हून अधिक दुर्मिळ आणि औषधी वनस्पती असल्याची माहिती देण्यात आली होती. मात्र, ज्या परिसरात निसर्ग आणि जैवविविधतेचे महत्त्व अधोरेखित केले जात आहे, त्याच परिसरात वारंवार वणवे लागत असल्याने या वनसंपदेच्या संरक्षणाबाबत प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
लवेल परिसरातील जंगल, गवताळ भाग आणि झाडाझुडपांमध्ये विविध प्रकारच्या वनस्पतींसह वन्यजीवांचा वावर असल्याची माहिती स्थानिकांकडून मिळत आहे. उन्हाळ्याच्या सुरुवातीच्या काळात किंवा कोरड्या हवामानात गवत आणि पालापाचोळा पेटल्यास आग वेगाने पसरू शकते. अशा वणव्यांमुळे दुर्मिळ वनस्पती नष्ट होण्याबरोबरच लहान प्राणी, पक्षी, सरपटणारे जीव आणि त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासाला मोठा धोका निर्माण होऊ शकतो. आगीच्या तीव्रतेमुळे जमिनीतील जैविक घटकांवरही परिणाम होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
मुंबई-गोवा महामार्गालगत आवाशी फाट्यानजीक गुरुवारी लागलेला वणवा आणि त्यानंतर शुक्रवारी लवेल परिसरात लागलेली आग, या सलग घटनांमुळे परिसरातील वणव्यांचा प्रश्न अधिक गंभीर बनत आहे. औद्योगिक क्षेत्राच्या आसपास असलेल्या मोकळ्या जागा, गवताळ पट्टे आणि वनक्षेत्रात आग लागू नये यासाठी नियमित साफसफाई, प्रतिबंधात्मक उपाययोजना, निगराणी आणि आवश्यक ठिकाणी अग्निरोधक व्यवस्था उभारण्याची गरज आहे. विशेषतः औद्योगिक आस्थापनांच्या जवळ असलेल्या संवेदनशील क्षेत्रांमध्ये आग पसरण्यापूर्वी तिच्यावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी यंत्रणा सज्ज असणे महत्त्वाचे आहे.
लवेल परिसरात वारंवार वणवे लागण्यामागील कारणांचा शोध घेण्याची मागणीही नागरिकांकडून होत आहे. आग मानवी निष्काळजीपणामुळे लागली की अन्य कारणांमुळे, याची तपासणी करून संबंधित यंत्रणांनी स्पष्टता आणावी, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. वनविभाग, ग्रामपंचायत, औद्योगिक प्रशासन आणि संबंधित आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणांनी समन्वय साधून वणव्यांवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी कायमस्वरूपी उपाययोजना आखण्याची आवश्यकता आहे.
निसर्ग माहिती केंद्राच्या माध्यमातून दुर्मिळ वनस्पती आणि जैवविविधतेचे महत्त्व सांगितले जात असताना, त्याच परिसरातील नैसर्गिक संपत्ती आगीच्या संकटात सापडत असेल तर ही बाब निश्चितच चिंताजनक आहे. वणवे रोखण्यासाठी केवळ घटना घडल्यानंतर उपाययोजना न करता, आग लागू नये यासाठी प्रतिबंधात्मक उपाय, नियमित गस्त आणि स्थानिक नागरिकांमध्ये जनजागृती करणे गरजेचे आहे. लवेल परिसरातील नैसर्गिक संपत्ती आणि वन्यजीवांचे संरक्षण करण्यासाठी वनविभाग व संबंधित प्रशासनाने तातडीने ठोस पावले उचलावीत, अशी मागणी नागरिकांकडून होत आहे.