पुणे : क्रोइसंट जेव्हा ‘प्रशांत’ झाला, तेव्हा तो केवळ एक मीम राहिला नाही, तर एक सांस्कृतिक क्षण ठरला. एका भारतीय मुलाने आत्मविश्वासाने फ्रेंच पेस्ट्रीचे चुकीचे नाव घेतलेल्या व्हिडिओने सोशल मीडियावर धुमाकूळ घातला. या ट्रेंडवर स्वार होत **ब्रिटानिया**ने त्यांच्या क्रोइसंट उत्पादनाचे नावच मजेशीरपणे “रशांत” असे बदलले.
भारतासारख्या बहुभाषिक आणि खाद्यप्रेमी देशात परदेशी पदार्थांचा चुकीचा उच्चार हा अपवाद नसून एक सर्वसाधारण गोष्ट आहे. Crêpe (krehp) अनेकदा “क्रेप” होते, crème brûlée (krem broo-lay) “क्रीम ब्रू-ली” बनते, तर schnitzel (shnitsel) सहजपणे “स्निच-सेल”मध्ये रूपांतरित होते.
शहरातील आयटी व्यावसायिक नवदीप तुपे यांनी मेक्सिकन रेस्टॉरंटमधील एक आठवण सांगितली. “मला quesadilla खायची होती, पण योग्य उच्चार जमत नव्हता. काउंटरवरील मालकाने हसत मला ‘कैसे दिया’ असा उच्चार करून ऑर्डर द्यायला शिकवले,” असे ते म्हणाले.
गोएथे-इन्स्टिट्यूट/मॅक्स म्युलर भवन पुणे येथे जर्मन भाषा शिकवणारे तन्मय तगारे सांगतात की, उच्चार ही अर्धी लढाई आणि अर्धी मजा असते.
“Sachertorte (जख-एर-तोर-तेह) हा प्रसिद्ध व्हिएनीज चॉकलेट केक आहे, पण विद्यार्थी ‘साखर’शी त्याची गल्लत करतात. Muskatnuss म्हणजे जायफळ, पण त्याचा आवाज ‘मस्कट’ (थप्पड)सारखा वाटतो. Wange म्हणजे गाल, पण वांग्यासारखा ऐकू आल्याने हशा पिकतो,” ते सांगतात.
ही गोंधळाची गोष्ट केवळ आंतरराष्ट्रीय पदार्थांपुरती मर्यादित नाही. भारतीय प्रादेशिक पदार्थांचाही उच्चार बदलतो. “नेन्जेलंबु रसम” कधी “निंजा रसम” होते, तर “चेमीन उलार्थियाधु” अनेकांना अजूनही कठीणच वाटते.
कोलकात्यात इंटर्नशिप करणाऱ्या फ्रेंच नागरिक ॲडेलिन लॅन्स म्हणाल्या, “क्रोइसंट-प्रशांतचा गोंधळ खूप मजेशीर होता. फ्रान्समधील माझे मित्र कॅफेमध्ये जाऊन ‘प्रशांत’ मागत होते. पण हे भारतातील क्रोइसंटप्रेम दाखवते. आम्हीही भारतीय पदार्थांचे उच्चार चुकवतोच.”
सुरतचे हॉस्पिटॅलिटी एक्झिक्युटिव्ह प्रीतम शाह यांच्या मते, स्थानिक पदार्थांचे चुकीचे उच्चार परदेशीच नव्हे तर इतर राज्यांतील लोकांकडूनही होतात. “कढीला ‘करी’ म्हणणे किंवा ‘अखा अडद’चे ‘अका बाबा’ होणे हे सर्व अन्नाबद्दलच्या उत्सुकतेचेच द्योतक आहे,” ते म्हणाले.
बेंगळुरू येथील होम शेफ श्रुती महाजन यांना उच्चारांवर होणाऱ्या मैत्रीपूर्ण वादांची गंमत वाटते. “एका फूड फेस्टिव्हलमध्ये ‘दो-सा’ की ‘डो-शा’ यावर चर्चा झाली. तामिळनाडूची मूळ संज्ञा ‘डोसाई’ आहे, हे सांगताना मी चांगलाच भावनिक झालो,” त्या हसत सांगतात.
एकूणच, चुकीचे उच्चार हे अज्ञानाचे लक्षण नसून भारतात अन्न स्वीकारण्याच्या, आत्मसात करण्याच्या आणि आपलेसे करण्याच्या प्रवृत्तीचे प्रतीक ठरत आहेत.
