वनविभागाच्या मदतीने नैसर्गिक अधिवासात मुक्तता; वेंगुर्ल्यातील समर्थ मोबाईल शॉपीमध्ये आढळला बिनविषारी साप
वेंगुर्ले : प्रतिनिधी
वेंगुर्ला येथील समर्थ मोबाईल शॉपीमध्ये दुर्मिळ कृष्णशीर्ष जातीचा बिनविषारी साप आढळून आला. दुकानाचे मालक प्रमोद गवळी यांनी तातडीने तुळस येथील सर्पमित्र महेश श्रीधर राऊळ यांच्याशी संपर्क साधला. माहिती मिळताच राऊळ यांनी घटनास्थळी धाव घेत या दुर्मिळ सापाला सुरक्षितरीत्या पकडले. त्यानंतर वनविभागाच्या मार्गदर्शनाखाली सापाला त्याच्या नैसर्गिक अधिवासात सुखरूप सोडण्यात आले.
सापाला सुरक्षितरीत्या पकडल्यानंतर सर्पमित्र महेश राऊळ यांनी वनविभागाला याबाबत माहिती दिली. त्यानुसार वेंगुर्ल्याचे वनपाल हजारे, वनरक्षक कमलकर आणि आरआरटी पथकाचे अनिल गावडे यांनी घटनास्थळी भेट दिली. सापाची वैद्यकीय तपासणी करण्यात आली. तपासणीत साप सुस्थितीत असल्याचे स्पष्ट झाल्यानंतर वनविभागाच्या नोंदी करून अधिकाऱ्यांच्या मार्गदर्शनाखाली उपस्थितांच्या साक्षीने त्याला नैसर्गिक अधिवासात मुक्त करण्यात आले.
कृष्णशीर्ष सापाचे वैशिष्ट्यपूर्ण स्वरूप
सिबिनोफिस सबपंक्टॅटस (Sibynophis subpunctatus) या शास्त्रीय नावाने ओळखला जाणारा हा साप कृष्णशीर्ष किंवा काळतोंड्या या नावांनी परिचित आहे. इंग्रजीत त्याला ‘ब्लॅक-हेडेड स्नेक’ असे म्हणतात. हा साप बिनविषारी असून त्याचा स्वभाव शांत असतो. साधारणतः दीड फुटापर्यंत वाढणाऱ्या या सापाच्या डोक्यापासून मानेपर्यंतचा भाग काळ्या रंगाचा, तर शरीराचा उर्वरित भाग पिवळसर-सोनेरी छटेचा असतो.
पालापाचोळ्यात आणि जमिनीवरील झाडांच्या अवशेषांमध्ये वास्तव्य करणारा हा साप सहसा सहजपणे नजरेस पडत नाही. मुंग्यांची अंडी, पाली व सरड्यांची अंडी, वाळवी तसेच लहान कीटक हे त्याचे प्रमुख खाद्य आहे. निसर्गातील अन्नसाखळीचा समतोल राखण्यात या सापाची महत्त्वाची भूमिका आहे. त्यामुळे अशा सापांचे दर्शन झाल्यास घाबरून न जाता योग्य खबरदारी घेणे आवश्यक आहे.
‘दुर्मिळ सापाचे दर्शन होणे ही भाग्याची गोष्ट’
या घटनेबाबत बोलताना सर्पमित्र महेश राऊळ म्हणाले, “अशा दुर्मिळ सापाचे दर्शन होणे ही माझ्यासाठी भाग्याची गोष्ट आहे. निसर्गातील प्रत्येक जीवाला महत्त्वाचे स्थान आहे. सापांविषयी समाजात असलेली भीती आणि गैरसमज दूर होणे गरजेचे आहे. कोणताही साप दिसल्यास त्याला मारण्याचा प्रयत्न करू नये. तातडीने जवळच्या सर्पमित्राशी संपर्क साधावा. प्रशिक्षित व्यक्तीच्या मदतीने सापाला सुरक्षितरीत्या नैसर्गिक अधिवासात सोडता येते.”
दुर्मिळ कृष्णशीर्ष सापाच्या सुरक्षित सुटकेमुळे वेंगुर्ल्यातील जैवविविधतेचे महत्त्व पुन्हा एकदा अधोरेखित झाले आहे. साप हा निसर्गातील अन्नसाखळीचा महत्त्वाचा घटक असून पर्यावरणाचा समतोल राखण्यात त्याची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे. त्यामुळे सापांना न मारता त्यांचे संरक्षण करणे आणि वन्यजीवांबाबत जनजागृती करणे ही प्रत्येक नागरिकाची जबाबदारी आहे.
